Mirasın Hükmen Reddi: Süre Geçtiyse Borçtan Kurtulmak

Kısaca

Mirasbırakan öldüğünde borçları da mirasçılara geçer ve mirasçı bu borçlardan kendi malvarlığıyla sorumlu olur. Klasik reddi miras için üç aylık süre vardır; ancak mirasın hükmen reddi bu süreye tabi değildir. Ölüm anında mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras kanunen reddedilmiş sayılır (TMK m. 605/2). Yıllar sonra icra takibiyle karşılaşan mirasçı da, terekenin borca batık olduğunun tespitini isteyerek bu borçtan kurtulabilir. Tek şart, terekeyi sahiplenmemiş olmaktır.

Mirasbırakanın borcu mirasçıya nasıl geçer?

Türk Medeni Kanunu’nun 599. maddesine göre mirasçılar, mirasbırakanın ölümüyle mirası bir bütün olarak kanun gereğince kazanır. Bu “bütün” kavramı çoğu kişinin sandığından geniştir: taşınmazlar, araçlar, banka mevduatı ve alacaklar terekenin aktifini oluştururken; banka kredileri, kredi kartı borçları, senetler, kefalet ilişkileri, vergi ve prim borçları, hükmedilmiş tazminatlar ve derdest icra dosyaları da terekenin pasifini oluşturur.

Kritik nokta şudur: mirasçı, mirasbırakanın borçlarından kendi kişisel malvarlığıyla sorumludur. Birden fazla mirasçı varsa, TMK m. 641 uyarınca sorumluluk müteselsildir; yani alacaklı, borcun tamamını mirasçılardan yalnızca birinden isteyebilir.

Bunun pratikteki karşılığı sert bir tablodur: mirasbırakandan 300.000 TL değerinde bir daire ve 2.000.000 TL borç kalmışsa, mirası kabul etmiş sayılan mirasçının maaşına, banka hesabına ve kendi evine haciz gelebilir. Sorumluluk “miras payı kadar” değildir. Payından fazlasını ödeyen mirasçının diğer mirasçılara rücu hakkı saklıdır (TBK m. 167), ancak bu ödedikten sonra işleyen bir iç ilişki meselesidir; alacaklıya karşı korumaz.

İşte mirasın reddi (gerçek ret) kurumu tam olarak bu sonucu önlemek için vardır.

Gerçek ret ile hükmen ret arasındaki fark

Türk hukukunda mirasın reddinin iki ayrı yolu vardır ve bunlar birbirine karıştırıldığında ciddi hak kayıpları doğar.

Gerçek ret (iradi ret), mirasçının aktif bir irade açıklamasıdır. Mirasçı, mirasın açıldığını öğrendiği tarihten itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı beyanda bulunarak mirası reddeder (TMK m. 605/1, 606, 609). Bu bir çekişmeli dava değil, çekişmesiz yargı işidir; hasım gösterilmez, beyan mahkemenin özel kütüğüne yazılır. Üç aylık süre hak düşürücüdür ve kaçırıldığında bu yol kapanır.

Hükmen ret ise mirasçının beyanına değil, terekenin objektif durumuna dayanır. TMK m. 605/2’ye göre, ölümü tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmiş ise miras reddedilmiş sayılır. Burada kanun, mirasçı hiçbir şey yapmasa bile mirası reddedilmiş kabul eder. Mirasçının yapması gereken tek şey, bu kanuni durumu mahkeme kararıyla tespit ettirmektir. Bu nedenle açılan davanın teknik adı terekenin borca batık olduğunun tespiti ve mirasın hükmen reddi davasıdır.

	Gerçek ret	Hükmen ret
Dayanak	TMK m. 605/1, 606, 609	TMK m. 605/2
Süre	3 ay (hak düşürücü)	Süreye tabi değil
Niteliği	Çekişmesiz yargı işi (beyan)	Çekişmeli tespit davası
Mahkeme	Sulh hukuk	Asliye hukuk (uygulamada)
Karşı taraf	Hasım yok	Mirasbırakanın alacaklıları
Şartı	Süresinde beyan	Ölüm anında ödemeden aciz

Aradaki fark, bu yazının çıkış noktasını oluşturur: üç aylık süreyi kaçıran kişi için her şey bitmiş değildir. Tereke gerçekten borca batıksa, ikinci kapı hala açıktır.

Mirasın hükmen reddinin şartları

Yargıtay uygulamasında hükmen ret için üç şart aranır:

1. Ölüm anında ödemeden aciz. Aciz hali ölüm tarihine göre belirlenir; sonradan ortaya çıkan borçlar veya sonradan eriyen malvarlığı değil, ölüm günündeki fotoğraf esas alınır. Ölüm tarihi itibarıyla mirasbırakanın tüm malvarlığı terekenin aktifini, tüm borçları pasifini oluşturur; pasifin aktiften fazla olması ödemeden aczi, dolayısıyla borca batıklığı gösterir.

2. Aczin açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olması. Kanun metnindeki bu ikili ölçüt aşağıda ispat başlığında ele alınmıştır.

3. Mirasçının terekeyi sahiplenmemiş olması. TMK m. 610/2 gereğince, ret süresi sona ermeden mirasçı olarak tereke işlemlerine karışan, terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan ya da mirasbırakanın işlerinin yürütülmesi için gerekli olanın dışında işler yapan veya tereke mallarını gizleyen ya da kendine mal eden mirasçı, mirası reddedemez.

Buna karşılık mirasçının iyi niyetli ya da kötü niyetli olması hükmen ret bakımından sonuca etkili değildir. Yargıtay, TMK m. 605/2’ye dayanan taleplerin süreye tabi olmadığını ve mirasçıların iyiniyetli ya da kötüniyetli olmalarının bir öneminin bulunmadığını açıkça belirtmektedir (Yargıtay 14. HD, E. 2015/18343, K. 2017/2890; aynı yönde 14. HD, E. 2016/12932, K. 2020/3065).

Neden süreye tabi değildir?

Mirasın hükmen reddi davasının en çok yanlış bilinen yönü budur. Ölümden bu yana bir yıl da geçmiş olsa, beş yıl da geçmiş olsa, tereke ölüm anında borca batıksa dava açılabilir.

Yargıtay bu konuda istikrarlıdır: TMK m. 605/2’ye dayanan talepler herhangi bir süreye tabi değildir ve TMK m. 606’da belirtilen üç aylık süre bu davada uygulanmaz. Mirasçılar, TMK m. 610’da yazılı aykırılık bulunmadıkça, yani zımnen mirası kabul etmiş duruma düşmüş olmadıkça, her zaman mirasbırakanın ödemeden aczinin tespitini isteyebilirler (Yargıtay 8. HD, E. 2013/9081, K. 2014/1214; 14. HD, E. 2016/2553, K. 2016/8639).

Bu kararlarda dikkat çekici bir ayrıntı vardır: yerel mahkemeler davayı sırf yasal süre içinde açılmadığı gerekçesiyle reddetmiş, Yargıtay bu kararları bozmuştur. Yani sürenin geçtiği gerekçesiyle karşılaşmak, sürecin gerçekten bittiği anlamına gelmez.

Uygulamada bir başka koruma daha vardır: olayları açıklamak taraflara, hukuki nitelendirme hakime aittir (HMK m. 33). Dilekçede talep mirasın reddi olarak yazılmış olsa bile, anlatılan olgular borca batıklığa dayanıyorsa mahkemenin talebi hükmen ret olarak nitelendirmesi gerekir; talebin yanlış nitelendirilmesi bozma sebebidir.

Dava kime karşı, hangi mahkemede açılır?

Bu başlık tek başına birçok davanın kaybedilme sebebidir.

Husumet. Hükmen ret davası hasımsız açılamaz; mirasbırakanın alacaklılarına husumet yöneltilerek görülür. Yargıtay, davanın hasımsız olarak sonuçlandırılmasını doğru bulmamış ve kararı bozmuştur (14. HD, E. 2016/15723, K. 2020/5995). Uygulamada davalı sıfatını bankalar, varlık yönetim şirketleri, vergi daireleri, SGK ve senet alacaklıları alır. Bilinen tüm alacaklıların davaya dahil edilmesi gerekir; çünkü karar yalnızca davalı olan alacaklıya karşı ileri sürülebilir.

Yetki. Yetkili mahkeme, alacaklıların davanın açıldığı zamandaki yerleşim yeri mahkemesidir (14. HD, E. 2015/18343, K. 2017/2890). Bu, mirasbırakanın son yerleşim yerine göre belirlenen gerçek ret usulünden tamamen farklıdır.

Görev. Yargıtay’ın temyiz incelemesi yaptığı güncel dosyaların tamamına yakınında ilk derece mahkemesi asliye hukuk mahkemesidir. Çekişmesiz yargı işi olan gerçek ret sulh hukuk mahkemesinde, hasımlı bir tespit davası olan hükmen ret ise asliye hukuk mahkemesinde görülmektedir.

Vekaletname. Davanın avukat aracılığıyla açılması halinde vekaletnamede mirasın reddi yetkisinin bulunması aranır. Bu yetkiyi içermeyen vekaletname dosyanın mahalline iadesine yol açabilmektedir.

Terekenin borca batık olduğu nasıl ispatlanır?

Yargıtay, hükmen ret davalarında terekenin açıkça borca batık olup olmadığının araştırılması gerektiğini vurgular ve iki ihtimal ayırır:

Aciz vesikası varsa. İcra takibi sonunda aciz vesikası düzenlenmişse terekenin borca batık olduğu kabul edilir. Bu, en güçlü delildir.

Aciz vesikası yoksa. Bu durumda mahkemenin kapsamlı bir araştırma yapması gerekir: mirasbırakanın malvarlığının bulunup bulunmadığı bankalardan, trafik tescil müdürlüğünden, vergi dairelerinden, belediyelerden ve tapu müdürlüğünden usulüne uygun şekilde sorulur; alacak ve borçları zabıta marifetiyle de araştırılır; aktif malvarlığı ile takibe konu borç miktarı karşılaştırılarak aktif ve pasif tereddüde neden olmayacak şekilde belirlenir (14. HD, E. 2017/3629, K. 2017/7373; 7. HD, E. 2024/1769, K. 2025/155; 7. HD, E. 2025/368, K. 2025/1167).

Bu araştırma eksik yapıldığında karar bozulmaktadır; bu hem kabul hem ret yönündeki kararlar için geçerlidir. Nitekim 2025 ve 2026 tarihli kararlarda da aynı araştırma standardının uygulandığı görülmektedir (7. HD, E. 2025/1070, K. 2025/4815; 7. HD, E. 2025/4592, K. 2026/2687).

Dava öncesinde mirasçının kendi yapabileceği hazırlık da vardır: veraset ilamı çıkarılması, e-Devlet üzerinden mirasçısı olunan icra dosyalarının sorgulanması, tapu ve trafik kayıtlarının çıkarılması, bankalara ölüm tarihi itibarıyla bakiye sorgusu yapılması. Bu belgeler davanın hem süresini hem başarı şansını doğrudan etkiler.

Ret hakkını düşüren davranışlar: en sık yapılan hata

Hükmen ret davalarının kaybedilme sebeplerinin başında, mirasçının farkında olmadan terekeyi sahiplenmesi gelir. Yargıtay bu konuda nettir: terekeyi sahiplenmiş olan veya sahiplenme anlamına gelen işleri yapan mirasçıların, bundan sonra terekenin borca batık olduğunu ileri sürmeleri dürüstlük kuralına aykırıdır ve hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.

Somut olaylardan çıkan örnekler:

• Kamu borcu için yapılandırma talebinde bulunmak ve kısmi ödeme yapmak. Mirasçılardan birinin ölümden sonra kamu borcu için yapılandırma talep etmesi ve ödeme yapması benimseme olarak değerlendirilmiştir (14. HD, E. 2016/5093, K. 2017/2120).
• Önceki davalarda borca batıklığı ileri sürmemek, bilirkişi raporuna itiraz edip kararı temyiz etmek. Alacaklı, mirasçıların bu davranışlarını terekeyi benimseme iradesi olarak savunmasına dayanak yapmıştır (7. HD, E. 2023/230, K. 2024/1005).
• Tereke malını kullanmak, kiraya vermek, satmak veya devretmek.
• Mirasbırakanın banka hesabındaki parayı çekmek.
• Borçlardan bir kısmını iyi niyetle ödemek.
• Miras kalan aracı trafikte kendi adına tescil ettirmek.

Pratik kural: Mirasbırakanın borçlu olabileceğinden şüphelenen mirasçı, tereke üzerinde hiçbir tasarrufta bulunmamalı, hiçbir borcu ödememeli ve hiçbir yapılandırma başvurusu yapmamalıdır. Terekenin olağan yönetimi niteliğindeki zorunlu işler bunun dışındadır; ancak sınırın nerede olduğu somut olaya göre değişir.

Mirasçıya icra takibi geldiyse ne yapılmalı?

Uygulamada hükmen ret konusu çoğunlukla mirasçının eline bir ödeme emri ulaştığında gündeme gelir. Bu noktada iki ayrı hat aynı anda yürütülür ve ikisinin de süresi vardır.

Birinci hat: icra takibi. Ödeme emrine karşı yasal süresi içinde icra dairesine itiraz edilir; itiraz üzerine takip durur. İtiraz dilekçesinde terekenin borca batık olduğu ve bu yönde dava açıldığı veya açılacağı açıkça belirtilmelidir. Nitekim bir uyuşmazlıkta mirasçı tarafın, itiraz dilekçesinde hükmen ret davasının esas numarasını açıkça bildirdiği vurgulanmıştır (10. HD, E. 2023/9863, K. 2023/8946). İcra ve İflas Kanunu m. 53 uyarınca terekenin borçlarından dolayı ölüm günüyle birlikte üç gün takip geri bırakılır; mirasçı mirası kabul veya reddetmemişse Medeni Kanun’da öngörülen süreler geçinceye kadar takip geri kalır.

İkinci hat: hükmen ret davası. Alacaklıya husumet yöneltilerek terekenin borca batık olduğunun tespiti ve mirasın hükmen reddi davası açılır.

Alacaklı itirazın iptali davası açarsa borca batıklık bu davada savunma olarak ileri sürülebilir. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi’nin bir kararında; mirasçılardan birinin açtığı hükmen ret davasının kabul edilerek kesinleşmiş olması karşısında, diğer davalılar yönünden ayrıca araştırma yapılmasına gerek olmadığı ve cevap dilekçelerinde borca batıklık itirazını ileri sürmeleri karşısında davanın reddi gerektiği sonucuna varılmıştır (İstanbul BAM 12. HD, E. 2022/125, K. 2025/69). Aynı kararda, terekenin borca batık olması halinde mirasın hükmen reddedilmiş sayılacağına ilişkin Hukuk Genel Kurulu’nun 16.04.2008 tarihli, 2008/4-332 E., 2008/336 K. sayılı ilamına atıf yapılmıştır.

Önemli uyarı: Hükmen ret davasının açılmış olması tek başına haczi kendiliğinden kaldırmaz. Takibe süresinde itiraz edilmemişse takip kesinleşir ve maaş, hesap ve taşınmaz hacizleri gündeme gelir. Bu nedenle icra ayağı ile dava ayağı eş zamanlı yürütülmelidir. Haczedilen taşınmaz mirasçının fiilen oturduğu konut ise, ayrıca meskeniyet şikayeti yoluna da başvurulabilir.

Borç vergi veya SGK borcuysa durum değişir mi?

Kamu alacakları bakımından tablo bazı yönlerden mirasçı lehinedir:

• Sorumluluk müteselsil değil, pay oranındadır. Vergi Usul Kanunu m. 12 uyarınca ölüm halinde mükellefin ödevleri mirası reddetmemiş mirasçılara geçer; ancak mirasçılardan her biri ölünün vergi borçlarından miras hisseleri nispetinde sorumlu olur.
• Vergi cezaları düşer. VUK m. 372 gereğince ölüm halinde vergi cezası düşer; mirasçıya intikal eden kalem asıl vergi ve gecikme faizidir.
• Şirket borcu ile şahsi borç ayrımı önemlidir. Mirasbırakanın kendi vergi borcu ile, ortağı veya kanuni temsilcisi olduğu şirketin vergi borcu farklı rejimlere tabidir ve Yargıtay bu ayrımı ayrıca değerlendirmektedir (14. HD, E. 2016/12932, K. 2020/3065).

Kamu tarafında ayrıca idari yargı boyutu vardır. Danıştay 9. Dairesi’nin onadığı bir uyuşmazlıkta; mirasbırakanın kanuni temsilcisi olduğu şirketin vergi borçları için mirasçılar adına ödeme emri düzenlenmiş, mirasçılar da hükmen ret davası açmıştı. Bölge idare mahkemesi, hükmen ret davası derdest olduğuna göre terekenin davacılara geçip geçmediğinin, yani davacıların mirasbırakanın borcundan sorumlu olup olmadığının henüz belli olmadığı gerekçesiyle ödeme emirlerinin iptaline ilişkin kararı yerinde bulmuş; Danıştay bu kararı onamıştır (Danıştay 9. D., E. 2022/2211, K. 2023/5231, 06.12.2023). Vergi mahkemesinin ilk derece gerekçesi ise ayrıca asıl borçlu şirketin malvarlığı tüketilmeden kanuni temsilcinin mirasçılarına gidilemeyeceğine dayanıyordu. Karar bu yönüyle olaya özgüdür; ancak derdest hükmen ret davasının vergi yargısında ödeme emrine karşı ciddi bir dayanak oluşturabildiğini göstermektedir.

İnternette sık rastlanan yanlış bilgiler

Bu konuda dolaşan üç yaygın hata mirasçıların hak kaybetmesine yol açıyor:

“Üç ay geçtiyse artık yapacak bir şey yok.” Yanlış. TMK m. 605/2 kapsamındaki hükmen ret talepleri süreye tabi değildir; TMK m. 606’daki üç aylık süre bu davada uygulanmaz.

“Mirasçı yalnızca miras payı kadar borçtan sorumludur.” Özel hukuk borçları bakımından yanlış. Mirasçı kişisel malvarlığıyla ve birden fazla mirasçı varsa müteselsilen sorumludur (TMK m. 599, 641). Pay oranında sorumluluk, VUK m. 12 uyarınca vergi borçlarına özgü bir istisnadır.

“Reddi miras yapan kişinin çocukları etkilenmez.” Eksik. Bir mirasçının reddi borcu ortadan kaldırmaz; miras sıradaki mirasçılara geçer. Bu nedenle altsoy dahil sıradaki tüm mirasçıların durumu değerlendirilmelidir. En yakın yasal mirasçıların tamamının reddi halinde tereke, sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir (TMK m. 612).

Ayrıca gözden kaçan bir risk: kendi malvarlığı borcuna yetmeyen mirasçı, alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddederse alacaklıları belirli koşullarda reddin iptalini isteyebilir (TMK m. 617).

Sıkça sorulan sorular

Mirasın hükmen reddi davası ne kadar sürer?

Süre, alacaklı sayısına ve terekenin araştırılmasının kapsamına göre değişir. Mahkemenin bankalar, tapu, trafik, vergi dairesi ve belediyelerden kayıt istemesi gerektiğinden dosyanın tamamlanması zaman alır. Aciz vesikası bulunan dosyalar belirgin şekilde daha hızlı ilerler.

Reddi miras süresi geçtiyse hükmen ret davası açabilir miyim?

Evet. Tereke ölüm anında borca batıksa ve terekeyi sahiplenmemişseniz, üç aylık sürenin geçmiş olması dava açmanıza engel değildir.

Hükmen ret davasını kime karşı açmalıyım?

Mirasbırakanın alacaklılarına karşı. Hasımsız açılan dava usulden sakattır; bilinen tüm alacaklıların davalı gösterilmesi gerekir.

Mirasbırakanın hangi borçları olduğunu nasıl öğrenirim?

Veraset ilamı çıkarıldıktan sonra e-Devlet üzerinden icra dosyaları sorgulanabilir; tapu, trafik ve banka kayıtları için de mirasçı sıfatıyla başvuru yapılabilir.

Ölen kişinin banka hesabındaki parayı çektim, hakkımı kaybettim mi?

Böyle bir işlem terekeyi benimseme olarak değerlendirilebilir ve TMK m. 610/2 kapsamında ret hakkını düşürebilir. Miktar, işlemin niteliği ve zamanlaması birlikte değerlendirilir.

Kararı aldıktan sonra icra dosyası kendiliğinden kapanır mı?

Hayır. Kararın icra dosyasına sunulması ve takip bakımından gerekli işlemlerin yapılması gerekir. Ayrıca karar, davalı olarak gösterilmemiş bir alacaklıya karşı doğrudan ileri sürülemez.

Vergi borcunda da hükmen ret mümkün mü?

Evet; ancak kamu alacaklarında sorumluluk miras payı oranındadır (VUK m. 12), ölümle vergi cezaları düşer (VUK m. 372) ve süreç çoğu zaman vergi mahkemesinde ödeme emrinin iptali davasıyla birlikte yürütülür.

Miras yoluyla intikal eden borçlarda en kritik unsur zamanlamadır. Ödeme emri elinize ulaştığında hem itiraz süresi hem de terekeyi sahiplenmeme yükümlülüğü aynı anda işlemeye başlar. Somut durumunuzun değerlendirilmesi için İzmir Bayraklı’daki miras avukatı büromuzdan hukuki destek alabilirsiniz.

İlgili yazılar

• Mirasın reddi (gerçek ret): süreler, şartlar ve Yargıtay uygulaması — üç aylık süre içinde yapılan klasik reddin usulü
• Muris muvazaası davası — mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirlerin iptali
• Tasarrufun iptali davası — borçlunun alacaklıdan mal kaçırmasına karşı dava
• Meskeniyet şikayeti — haczedilen konutun haczedilmezliği itirazı
• Mirasta tenkis davası — saklı payı zedelenen mirasçının başvuracağı yol
• Ortaklığın giderilmesinde mirasçılara öncelik — tereke taşınmazlarının paylaştırılmasındaki yeni dönem