Boşanma davalarında hukuki temsil

Boşanma, evlilik birliğinin yetkili mahkeme kararıyla sona erdirilmesi olup Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 161 ile 184. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Türk hukukunda boşanma, kanunda öngörülmüş özel ya da genel sebeplere dayalı olarak gerçekleşebilir; tek taraflı bir irade beyanıyla, idari yolla veya noter işlemi ile boşanma mümkün değildir. Boşanma davası, mali sonuçları, çocukların durumu ve tarafların uzun vadeli ekonomik geleceğini doğrudan etkileyen, özel hukuk uzmanlığı gerektiren bir alandır.

Boşanma davaları temel olarak iki türde görülür: anlaşmalı ve çekişmeli boşanma. Anlaşmalı boşanmada eşler boşanmaya, mali sonuçlara ve çocukların durumuna ilişkin tüm konularda yazılı protokol hazırlayarak mahkemeye birlikte başvururlar; süreç, tarafların samimi anlaşması halinde hızla sonuçlanır. Çekişmeli boşanmada ise eşler arasında uyuşmazlık bulunur; mahkeme, kanunda öngörülen sebebin gerçekleşip gerçekleşmediğini ve tarafların kusur durumunu ayrıntılı bir delil incelemesiyle değerlendirir.

Av. Rıdvan Güney Hukuk Bürosu olarak, İzmir Bayraklı Adliyesi yakınında bulunan büromuz aracılığıyla anlaşmalı ve çekişmeli boşanma davalarını takip etmekteyiz. Süreç; ilk hukuki değerlendirme, anlaşmalı boşanmalarda protokol metninin hazırlanması, çekişmeli boşanmalarda dilekçenin ve delillerin tasnifi, davanın Aile Mahkemesi nezdinde açılması, tedbir kararlarının takibi, duruşmaların yürütülmesi, uzman raporlarının değerlendirilmesi ve karar sonrası mali sonuçların icra yoluyla tahsili adımlarından oluşur. Yurtdışında ikamet eden Türk vatandaşları için tanıma ve tenfiz davaları da takip edilebilir.

Hangi durumlarda hukuki destek veriyoruz?

Boşanmaya dair temel hükümler

Anlaşmalı boşanma (TMK md. 166/3)

Anlaşmalı boşanma, eşlerin boşanmaya ve boşanmanın tüm mali sonuçlarına ilişkin yazılı bir protokol hazırlayarak mahkemeye başvurmaları sonucunda görülen boşanma türüdür. TMK md. 166/3 uyarınca anlaşmalı boşanmanın yapılabilmesi için üç temel koşul aranır: (i) evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, (ii) eşlerin birlikte mahkemeye başvurması veya birinin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi ve (iii) hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbest olduğunu tespit etmesi.

Anlaşmalı boşanmada hazırlanan protokol; nafaka miktarları (varsa), velayet ve kişisel ilişki düzenlemeleri, mal rejiminin tasfiyesine ilişkin esaslar, maddi-manevi tazminat anlaşmaları ve aile konutunun durumu gibi tüm konuları içermelidir. Hâkim, protokolün özellikle çocukların menfaatlerini koruduğunu ve tarafların gerçekten anlaştığını tespit etmedikçe boşanmaya karar veremez. Tarafların duruşmada görüşlerini bizzat ifade etmeleri zorunludur; vekilleri aracılığıyla iradenin beyan edilmesi yeterli sayılmaz. Bu yönüyle anlaşmalı boşanma teknik olarak hızlı bir süreç olmakla birlikte, protokolün doğru hazırlanması ileride yaşanabilecek anlaşmazlıkları önlemek bakımından kritik önemdedir.

Çekişmeli boşanma — evlilik birliğinin temelden sarsılması (TMK md. 166/1)

Türk hukukunda en sık başvurulan boşanma sebebi evlilik birliğinin temelden sarsılmasıdır. TMK md. 166/1 uyarınca evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmelerini eşlerden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir. Bu sebep, somut olayların evlilik ilişkisini sürdürülemez kılması durumunu kapsayan, oldukça geniş yorumlanan bir hükümdür.

Çekişmeli boşanma davalarında kusur değerlendirmesi hayati önem taşır. Yargıtay, eşlerden hangisinin ne ölçüde kusurlu olduğunu somut delillerle belirler; tam kusur, ağır kusur, eşit kusur ya da kusursuzluk halleri farklı sonuçlara yol açar. Kusursuz veya daha az kusurlu eş, yoksulluk nafakası ve maddi-manevi tazminat talepleri bakımından korunur; aynı zamanda davanın esasından kabul edilmesi de kolaylaşır. Tam kusurlu eşin açtığı boşanma davası kural olarak reddedilir; ancak diğer eşin de boşanmayı talep etmesi halinde dava görülmeye devam eder.

Özel boşanma sebepleri (TMK md. 161-165)

Zina (TMK md. 161): Eşlerden birinin zina yapması halinde, diğer eş zinayı ve faili öğrendiği tarihten itibaren altı ay ve her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren beş yıl içinde dava açabilir. Zinaya yol açan eşin davacının onayı veya affı varsa dava açılamaz.

Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (TMK md. 162): Eşlerden birinin diğerinin hayatına kast etmesi, ona pek kötü davranması veya onur kırıcı davranışlarda bulunması halinde diğer eş boşanma talep edebilir. Süre, zinada olduğu gibi öğrenmeden 6 ay, her halde 5 yıldır.

Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (TMK md. 163): Eşlerden birinin küçük düşürücü bir suç işlemesi veya haysiyetsiz bir hayat sürmesi ve bu durumun diğer eş için ortak hayatın çekilmez hale gelmesi durumunda boşanma istenebilir. Bu sebep için süre öngörülmemiş olup, hak kötüye kullanılmadığı sürece her zaman ileri sürülebilir.

Terk (TMK md. 164): Eşlerden biri evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek amacıyla diğerini terk ettiği veya haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmediği takdirde, ayrılık en az altı ay sürdüğünde ve bu durum devam ettiğinde diğer eş boşanma davası açabilir. Davadan önce iki ay süreli ihtarname gönderilmesi zorunludur.

Akıl hastalığı (TMK md. 165): Eşlerden biri akıl hastalığına tutulmuşsa ve bu hastalık nedeniyle ortak hayatı sürdürmek diğer eş için çekilmez hale gelmiş bulunuyorsa, hastalığın geçmesine olanak bulunmadığı resmi sağlık kurulu raporuyla tespit edilmek koşuluyla boşanma istenebilir.

Boşanmanın hukuki sonuçları

Boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte eşler arasında çeşitli hukuki sonuçlar doğar. Bunların başında velayet, nafaka, mal rejimi tasfiyesi, maddi ve manevi tazminat ile aile konutunun düzenlenmesi gelir. Çocuk varsa mahkeme kararında çocuğun hangi eşe verileceği, diğer eş ile çocuk arasında kişisel ilişkinin kurulması ve iştirak nafakası belirlenir. Velayet kararının çocuğun üstün yararına uygun verilmesi temel ilkedir.

Maddi ve manevi tazminat (TMK md. 174): Boşanma sebebi olan olaylar nedeniyle kişilik hakları zedelenen eş, kusursuz veya daha az kusurlu olması koşuluyla diğer eşten tazminat talep edebilir. Tazminat talepleri kural olarak boşanma davası içinde ileri sürülmelidir; ayrı dava açılması istenirse boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır. Mal rejimi tasfiyesi ise boşanma davasından bağımsız bir dava olarak görülür ve boşanma kesinleştikten sonra on yıl içinde açılabilir.

Yurtdışı boşanma — tanıma ve tenfiz

Yurtdışında alınan boşanma kararlarının Türkiye’de hüküm doğurabilmesi için tanıma ve tenfiz davası açılması gerekir. Bu dava, Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) md. 50-59 hükümleri çerçevesinde Aile Mahkemesinde görülür. Tanıma, yabancı mahkeme kararının Türkiye’de hukuki sonuç doğurmasını; tenfiz ise bu kararın icra edilebilirliğini sağlar. Boşanma kararları için kural olarak tanıma yeterlidir; nafaka veya tazminat ödemeleri gibi icra gerektiren konular varsa tenfiz de istenebilir. Almanya, Avusturya, İsviçre, Hollanda, Belçika başta olmak üzere yurtdışında ikamet eden Türk vatandaşları bakımından tanıma-tenfiz süreçleri özellikle önemlidir; nüfus kaydının düzeltilmesi, yeniden evlilik veya miras işlemleri için zorunluluk arz eder.

Boşanmada hak düşürücü ve önemli süreler

Boşanma davalarında özel sebeplere dayalı süreler büyük ölçüde hak düşürücü niteliktedir; kaçırıldığında dava açma hakkı düşer. Sürelerin doğru hesaplanması, davanın açılması bakımından kritik önemdedir.

Yukarıdaki süreler genel hükümlere ilişkin olup somut olayın özelliklerine göre farklılık gösterebilir. Sürelerin doğru hesaplanması ve uygulanması için somut dosyanın değerlendirilmesi gerekir.

Yargıtay’ın yerleşik içtihatları

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi ile Hukuk Genel Kurulu kararları, boşanma uygulamasında yol gösterici niteliğe sahiptir. Aşağıdaki içtihat çizgileri, davaların değerlendirilmesinde dikkate alınan temel ilkeleri yansıtır:

Yukarıdaki ilkeler genel içtihat çizgisini yansıtmakta olup, somut olayın özelliklerine göre farklı yönde kararlar verilmesi mümkündür. Her dosya kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir.

Dava ve takip süreci

Yetkili ve görevli mahkeme

Boşanma davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemesidir (HMK md. 4/1-d ve 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun). Aile Mahkemelerinin bulunmadığı yerlerde bu davalar Asliye Hukuk Mahkemesinin Aile Mahkemesi sıfatıyla baktığı dosyalarda görülür. Boşanma kararı, çocuklara ilişkin tedbir kararları, nafaka talepleri ve maddi-manevi tazminat istekleri tek bir Aile Mahkemesi dosyasında birlikte değerlendirilir.

Yer yetkisi bakımından TMK md. 168 özel bir kural getirir: boşanma davaları, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesinde açılabilir. Bu özel yetki kuralı, eşlerden birinin yerleşim yerini değiştirmesi halinde dahi davanın yürütülebilmesini sağlar. Tanıma ve tenfiz davalarında ise davalının Türkiye’deki yerleşim yeri veya MÖHUK’taki ek yetki kuralları dikkate alınır.

İzmir’de eşlerden birinin yerleşim yeri Bayraklı, Karşıyaka, Bornova, Konak, Buca veya başka bir ilçede ise dava, ilgili Aile Mahkemesinde açılır. Bayraklı’daki yerleşim yerleri bakımından Bayraklı Adliyesi; ilk derece kararına karşı istinaf incelemesi İzmir Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde yürütülür. Yurtdışında bulunan eşlerin Türkiye’de açacağı boşanma davalarında veya tanıma-tenfiz süreçlerinde, Türkiye’deki son ortak yerleşim yeri esas alınır; bu konum İzmir ise yine ilgili Aile Mahkemesi yetkili olur.

Bağlantılı çalışma alanları

Boşanma süreciniz için ön değerlendirme

Anlaşmalı veya çekişmeli boşanma yolu, mali sonuçlar ve çocuklara ilişkin konular için hukuki destek almanız önerilir. Belgelerinizi paylaşmanız halinde dosyanızın ön değerlendirmesi yapılır; özel sebeplere dayalı davalarda hak düşürücü süreler bakımından erken iletişim önemlidir.

Adalet Mh., 1593/1. Sokak, Toki No:51 J6 Blok D:2, Bayraklı / İzmir
Çalışma saatleri: Pazartesi — Cuma · 09:00 — 18:00