İzmir Önalım (Şufa) Hakkı Avukatı
Paylı mülkiyet ve sözleşmesel ilişkilerden doğan ön alım (şufa) haklarının kullanılmasına yönelik davalarda Bayraklı/İzmir merkezli hukuki temsil. Yasal ve sözleşmesel şufa hakkı, satış bildirimi, üç aylık dava süresinin korunması ve devir işlemlerinin iptaline ilişkin süreçlerde dilekçe hazırlama, dava ve takip. 11. Yargı Paketi kapsamında önalım hakkına ilişkin getirilen düzenlemeler, bunların derdest davalara etkisi ve Anayasa Mahkemesinin rayiç bedel kuralını iptal eden 16.07.2026 tarihli kararı ayrı bir incelemenin konusudur.
Bu sayfa, önalım hakkının hangi satışlarda doğduğunu, bildirim ve dava açma sürelerini, bedelin yatırılmasını, Anayasa Mahkemesi kararının etkisini ve İzmir’deki yetkili mahkemeyi bir arada ele alır. En sık sorulan altı konunun kısa yanıtı aşağıdadır.
- Ne zaman doğar
- Paylı taşınmazda payın üçüncü kişiye satışında doğar; paydaşa satış, bağış, miras, takas ve cebri artırmada doğmaz.
- Dava süresi
- Noter bildiriminden itibaren üç ay; bildirim yoksa satıştan itibaren bir yıl (25.12.2025 öncesi satışlarda iki yıl).
- Kime karşı açılır
- Dava payı satın alan alıcıya karşı açılır; satıcı paydaş davada taraf değildir (TMK m. 734/1).
- Bedel
- Hakimin belirlediği rayiç bedel ile alıcıya düşen tapu giderleri verilen kesin sürede yatırılır; iptal kararı 6 Ağustos 2027’de yürürlüğe girecek.
- Görevli ve yetkili mahkeme
- Dava asliye hukuk mahkemesinde görülür; taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m. 12).
- Sözleşmesel önalım
- Yazılı şekilde yapılır ve en çok on yıl için kararlaştırılır; tapuya şerh edilirse şerhin etkisi on yıl sürer.
Ön alım hakkında hukuki temsil
Ön alım hakkı, halk arasında şufa hakkı olarak da bilinen, paylı mülkiyete tabi bir taşınmazda paydaşlardan birinin payını üçüncü kişiye satması halinde diğer paydaşların aynı koşullarla bu payı satın alma hakkını ifade eder. Bu hak, Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 732 ila 735. maddeleri arasında düzenlenmiş olup, paylı mülkiyetin hukuki yapısını koruyan, paydaşların yabancı kişilerle ortaklığa zorlanmasını önleyen önemli bir kurumdur.
Hukukumuzda ön alım hakkı iki şekilde doğar: yasal ön alım doğrudan kanundan kaynaklanır ve paylı mülkiyette her paydaşa tanınır; sözleşmesel ön alım ise tarafların aralarında yapacakları sözleşme ile kararlaştırdıkları, tapuya şerh edilebilen kişisel bir haktır. Her iki tür de farklı şekil ve usul hükümlerine tabidir; özellikle üç aylık ve bir yıllık hak düşürücü süreler kaçırıldığında telafisi mümkün olmayan hak kayıpları doğar.
Av. Rıdvan Güney Hukuk Bürosu olarak, İzmir Adliyesi yakınında, Bayraklı’da bulunan büromuz aracılığıyla ön alım hakkından kaynaklanan davaları takip etmekteyiz. Süreç; tapu kaydı incelemesi, satış işleminin ve bildirim durumunun değerlendirilmesi, dava açma süresinin hesaplanması, dilekçenin hazırlanması, davanın Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açılması ve karar sonrası tescil işlemlerinin yürütülmesi adımlarından oluşur.
Hangi durumlarda hukuki destek veriyoruz?
Yasal Ön Alım Davası
TMK md. 732 vd. uyarınca paylı mülkiyete tabi taşınmazda paydaşların ön alım hakkını kullanmaları için Asliye Hukuk Mahkemesinde açılacak ön alım davalarının hazırlığı ve takibi.
Sözleşmesel Ön Alım
TMK md. 735 kapsamında tarafların yazılı şekilde kararlaştırdığı ve tapuya şerh edilebilen sözleşmesel ön alım haklarının kullanılması; şerh tescili ve şerh süresinin takibi.
Satış Bildirimi İncelemesi
Pay sahibinin yaptığı bildirimin TMK md. 733/3 uyarınca usulüne uygun olup olmadığının incelenmesi; eksik veya kötü niyetli bildirimlerin tespiti ve sürelerin korunması.
Devir İşleminin İptali
Ön alım hakkı kullanılarak yapılan devirlere ilişkin tapu iptal ve tescil davaları; önalım bedelinin depo edilmesi ve mahkeme kararıyla yeni paydaş olarak tescilin sağlanması.
Süre Hesaplaması ve Hak Koruması
Bildirim tarihinden itibaren üç aylık dava açma süresinin ve bildirim yapılmamışsa satıştan itibaren bir yıllık azami sürenin hesaplanması ile hak düşürücü sürelerin korunması.
Davalı Paydaş ve Alıcı Müdafaası
Ön alım davasında davalı konumundaki paydaş veya yeni alıcı taraflarda hukuki temsil; satışın gerçekliği, hakkın düşmüş olması veya hakkın kötüye kullanımına ilişkin savunmalar.
Ön alıma dair temel hükümler
Yasal ön alım hakkı (TMK md. 732)
TMK md. 732 uyarınca, paylı mülkiyette bir paydaşın taşınmaz üzerindeki payını üçüncü bir kişiye satması halinde diğer paydaşlar, satış işleminden haberdar olduktan sonra aynı koşullarla bu payı satın alma hakkına sahiptir. Yasal ön alım hakkı doğrudan kanundan kaynaklanır; ayrıca sözleşme veya tescil gerektirmez. Her paylı mülkiyet ilişkisinde otomatik olarak doğan bu hak, paydaşların korunmasının temel mekanizmasıdır.
Yasal ön alım hakkı yalnızca satış işlemlerinde doğar; bağışlama, miras yoluyla intikal, takas, ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi diğer devir biçimleri ön alım hakkı doğurmaz. Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre satış görünüşünde yapılan ancak gerçekte bağışlama olduğu anlaşılan işlemler de ön alım kapsamında değerlendirilmez; ancak bu durumun davalı tarafından usulüne uygun ispat edilmesi gerekir.
Ön alım hakkı, paylı mülkiyetin sona ermesi (örneğin ortaklığın giderilmesi sonucunda taşınmazın aynen bölünmesi veya satılması) halinde son bulur. Yine paylı mülkiyetin kat mülkiyetine çevrilmesi halinde de ön alım hakkı kural olarak kullanılamaz; çünkü kat mülkiyeti rejiminde her bağımsız bölüm tek başına bağımsız mülkiyet konusudur.
Bildirim yükümlülüğü ve süreler (TMK md. 733)
TMK md. 733/3 uyarınca, payı satan paydaş veya alıcı, satış işlemini diğer paydaşlara noter aracılığıyla bildirmekle yükümlüdür. Bildirim, ön alım davası açma süresinin başlangıç noktasını oluşturur ve dava açacak paydaşlar bakımından üç aylık hak düşürücü süreyi başlatır. Bildirim yapılmaması, dava açma hakkını koruyan en önemli unsurdur; ancak bildirim yapılmasa bile satıştan itibaren bir yıllık azami süre bulunduğundan paydaşların durumu sürekli takip etmeleri gerekir.
Bildirimin satış bedeli, alıcının kimliği, ödeme koşulları ve satış tarihi gibi unsurları içermesi gerekir. Eksik bildirim ya da gerçeğe aykırı içerikteki bildirimler, üç aylık süreyi başlatmaz; usulüne uygun bir bildirim yapılana kadar üç aylık süre işlemez. Ancak satış tarihinden itibaren işleyen bir yıllık (25.12.2025’ten önceki satışlarda iki yıllık) üst sınır, bildirimden bağımsız olarak işlemeye devam eder. Bu yönüyle bildirim incelemesi, davanın seyrini doğrudan etkileyen kritik bir aşamadır.
Dava açma süresi açısından iki sınır vardır: (i) Bildirim yapıldığında bildirimin tebliğinden itibaren üç ay; (ii) Bildirim yapılmamış olsa bile satış tarihinden itibaren bir yıl (25.12.2025’ten önceki satışlarda iki yıl). Her iki süre de hak düşürücü niteliktedir; mahkemece re’sen gözetilir ve kaçırıldığında hak düşer, dava reddedilir. Bu sürelerin titizlikle hesaplanması, bildirimin tebliğ tarihinin ve satış tarihinin doğru belirlenmesi ön alım davalarının başarısı bakımından kritik önemdedir.
Ön alım hakkının kullanılması ve dava açma
Ön alım hakkı, dava yoluyla kullanılır. Hakkını kullanmak isteyen paydaş, payı satın alan alıcıya karşı dava açar (TMK m. 734/1); satıcı paydaş davada taraf değildir. Dava, taşınmazın bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde açılır ve dilekçede ön alım hakkının kullanıldığı açıkça beyan edilir.
Mahkeme, ön alım hakkının koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediğini ve sürelerin korunup korunmadığını inceler. Yürürlükteki TMK m. 734/2 uyarınca hakim payın rayiç bedelini belirler ve davacıya, bu bedel ile alıcıya düşen tapu giderlerini nakden yatırması için kesin süre verir. Bedel süresinde yatırılırsa mahkeme alıcı adına olan kaydın iptaline ve payın davacı adına tesciline karar verir; karar kesinleştikten sonra tapu sicilinde tescil yapılır. Anayasa Mahkemesi rayiç bedel kuralını iptal etmiş olup iptal 6 Ağustos 2027’de yürürlüğe girecektir.
Anayasa Mahkemesinin iptal kararı ve geçiş dönemi
Anayasa Mahkemesi, 16.07.2026 tarihli, E.2026/23, K.2026/162 sayılı kararıyla TMK m. 734/2’de yer alan “rayiç bedeli” ibaresini Anayasa’nın 5. ve 35. maddelerine aykırı bularak iptal etmiştir. Aynı fıkradaki “gecikmeksizin” ve “kesin süre” ibareleri, fıkranın kalan kısmı ve rayiç bedel kuralının derdest davalara uygulanmasını öngören geçici madde 1/2 de uygulanma imkanı kalmadığı için iptal edilmiştir. Karar 6 Kasım 2026 tarihli, 33422 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
Mahkemeye göre önalım hakkı, alıcının kabul ettiği satış koşullarının hak sahibi tarafından aynen üstlenilmesi esasına dayanır. Bedelin mahkemece belirlenecek rayiç değer üzerinden ödenmesi, satıcı ile alıcının kararlaştırdığı satış bedelini devre dışı bırakmakta, alıcıyı haksız kazanç ya da zarar riskine, önalım hakkı sahibini ise ödeyeceği tutar konusunda belirsizliğe sokmaktadır. Bu nedenle kural, tarafların mülkiyet hakkından doğan menfaatleri arasında adil bir denge kurmamaktadır. Karar bu yönden oyçokluğuyla verilmiş, dört üye karşıoy kullanmıştır.
İptal hükümleri 6 Ağustos 2027’de yürürlüğe girecektir. Bu tarihe kadar yeni açılan ve derdest davalarda rayiç bedel üzerinden depo kararı verilmeye devam edilecek; o tarihten sonra hangi bedelin esas alınacağı kanun koyucunun yapacağı düzenlemeye bağlı olacaktır. Üç aylık ve bir yıllık hak düşürücü süreler bu karardan etkilenmemiştir; iptalin yürürlüğünü beklemek amacıyla davanın geciktirilmesi hak kaybına yol açar. Kararın gerekçesi ve uygulamaya etkisi 11. Yargı Paketi ve önalım hakkı yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmıştır.
Sözleşmesel ön alım (TMK md. 735)
Taraflar aralarında yapacakları sözleşme ile bir taşınmaz üzerinde ön alım hakkı kararlaştırabilirler (TBK m. 237-242). Sözleşmesel ön alım hakkı, paylı mülkiyetin varlığını gerektirmez; herhangi bir taşınmaz üzerinde de kurulabilir. TBK m. 237/3 uyarınca önalım sözleşmesinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır; resmi şekil aranmaz.
Sözleşmesel ön alım hakkı tapu kütüğüne şerh edilebilir. Şerh edilmiş hak, şerhte belirtilen sürede ve koşullara göre her malike karşı kullanılabilir; şerhin etkisi her durumda şerhin verildiği tarihten itibaren on yıl geçmekle sona erer (TMK m. 735). Hakkın kendisi de en çok on yıllık süre için kararlaştırılabilir (TBK m. 238). Şerh edilmemiş sözleşmesel ön alım hakkı yalnızca kişisel nitelikte olup, yalnızca sözleşme tarafları arasında ileri sürülebilir.
Sözleşmesel ön alımda dava, TBK m. 242 uyarınca satışın hak sahibine bildirildiği tarihten itibaren üç ay ve her halde satıştan itibaren iki yıl içinde açılmalıdır; hak şerh edilmiş ve mülkiyet alıcı adına tescil edilmişse dava alıcıya, aksi halde satıcıya karşı açılır. TMK m. 735/3 yasal önalımın kullanılmasına ilişkin hükümlere atıf yaptığından, 7571 sayılı Kanun’la bir yıla indirilen üst sınırın sözleşmesel önalıma etkisi tartışmaya açıktır; bu nedenle davanın kısa olan süre içinde açılması güvenli olur. Sözleşmesel ön alımın kullanılması da dava yoluyla gerçekleşir; bedelin depo edilmesi burada da gerekir; aksi kararlaştırılmamışsa hak sahibi taşınmazı, satıcının üçüncü kişiyle kararlaştırdığı koşullarla kazanır (TBK m. 241/3).
Ön alım hakkının kullanılamayacağı haller
Yasal ön alım hakkı, bazı durumlarda kullanılamaz veya etkisini yitirir. Cebri artırmayla yapılan satışlarda ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamındaki satışlarda (7571 sayılı Kanun’la değişik TMK m. 733/1), paydaşın kendi payını başka bir paydaşa satması halinde, bağışlama, takas, ölünceye kadar bakma gibi satış dışı devirlerde ve paylı mülkiyetin kat mülkiyetine çevrilmesi halinde ön alım hakkı kullanılamaz. Yine, taşınmazın tarımsal nitelikte olması ve özel kanunların uygulanması gereken hallerde ek koşullar gündeme gelebilir; bu durumlar her dosyada ayrı olarak değerlendirilir.
Hakkın kötüye kullanılması ve müdafaa
Davalı tarafın savunmaları arasında en sık karşılaşılanı hakkın kötüye kullanılması iddiasıdır (TMK md. 2). Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre paydaşın uzun süredir taşınmaza ilgisiz kalması, satışı bilmesine rağmen makul süre içerisinde dava açmaması veya alıcı ile zımni anlaşma içinde bulunması gibi haller hakkın kötüye kullanılması olarak değerlendirilebilir. Ancak bu savunmanın kabul edilmesi istisnai niteliktedir; somut delillerle ispat gerekir. Davalı tarafta yer alan ön alım hakkına karşı çıkan paydaş veya alıcı için, hakkın kötüye kullanımı dışında satışın gerçek olmadığı, bildirimin usulüne uygun yapıldığı, sürelerin geçtiği gibi savunmalar da gündeme gelebilir.
Ön alımda kritik süreler
Ön alım hakkı, sıkı hak düşürücü sürelere tabidir. Üç aylık ve bir yıllık süreler kaçırıldığında telafisi mümkün olmayan hak kayıpları doğar. Sürelerin doğru hesaplanması ve takip edilmesi, ön alım davalarının en kritik aşamasıdır.
| Durum / Aşama | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Bildirimden itibaren dava süresi | 3 ay (hak düşürücü) | TMK 733/4 |
| Bildirim yapılmamışsa azami süre | 1 yıl (satıştan itibaren; 25.12.2025 öncesi satışlarda 2 yıl) | TMK 733/4, geçici m. 1 |
| Sözleşmesel şufa şerh süresi | En fazla 10 yıl | TMK 735 |
| Mahkeme bedel depo süresi | Hakimce verilen kesin süre (rayiç bedel + tapu giderleri; 6 Ağustos 2027’ye kadar) | TMK 734/2 |
| İhtiyati tedbir başvurusu | Dava ile birlikte mümkün | HMK 389 vd. |
| Bedel yatırma sonrası tescil | Karar kesinleştikten sonra | TMK 1023 |
| Karara karşı istinaf | Tebliğden itibaren 2 hafta | HMK 345 |
Yukarıdaki süreler genel hükümlere ilişkin olup somut olayın özelliklerine göre farklılık gösterebilir. Sürelerin doğru hesaplanması ve uygulanması için somut dosyanın değerlendirilmesi gerekir.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatları
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu kararları, ön alım uygulamasında yol gösterici niteliğe sahiptir. Aşağıdaki içtihat çizgileri, davaların değerlendirilmesinde dikkate alınan temel ilkeleri yansıtır:
Bildirimin usulüne uygunluğu ve içeriği
TMK md. 733/3 uyarınca yapılacak bildirimin noter aracılığıyla yapılması ve satış bedeli, alıcı kimliği, ödeme koşulları gibi unsurları içermesi gerekir. Eksik veya gerçeğe aykırı içerikteki bildirimler üç aylık süreyi başlatmaz. Tapudan örnek alma, sözlü öğrenme veya gazete ilanı gibi yollar kural olarak yeterli sayılmaz.
Görünüşte satış ile bağışlama ayrımı
Ön alım hakkı yalnızca gerçek satış işlemlerinde doğar. Görünüşte satış olarak yapılmış ancak gerçekte bağışlama, takas veya başka bir devir biçimi olduğu anlaşılan işlemler bu hak doğurmaz. Ancak bu durumun davalı tarafça somut delillerle ispat edilmesi gerekir; ispat edilemezse satış olarak değerlendirilir ve ön alım hakkı kullanılabilir.
Hakkın kötüye kullanılması istisnası
Paydaşın uzun süre taşınmaza ilgisiz kalması, satışı bilmesine rağmen makul süre içinde dava açmaması veya alıcı ile zımni iş birliği içinde bulunması, hakkın kötüye kullanılması savunmasını gündeme getirebilir. Ancak bu savunmanın kabul edilmesi istisnai niteliktedir; somut ve güçlü delillerin varlığı aranır.
Bedel ve giderlerin mahkemeye depo edilmesi
Yürürlükteki TMK m. 734/2 uyarınca davacı paydaş, hakimin belirlediği rayiç bedel ile alıcıya düşen tapu giderlerini verilen kesin süre içinde nakden yatırmak zorundadır; yatırmazsa payın davacı adına tesciline karar verilemez. Anayasa Mahkemesi bu kuralı iptal etmiş, iptalin yürürlüğünü 6 Ağustos 2027’ye ertelemiştir. Bu nedenle dava açılmadan önce ödeme imkanlarının değerlendirilmesi büyük önem taşır.
Yukarıdaki ilkeler genel içtihat çizgisini yansıtmakta olup, somut olayın özelliklerine göre farklı yönde kararlar verilmesi mümkündür. Her dosya kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir.
Dava ve takip süreci
Tapu ve Bildirim İncelemesi
Tapu kaydının, satış işleminin ve varsa noter bildiriminin incelenmesi; sürelerin başlangıç tarihinin belirlenmesi.
Süre Hesaplaması
Üç aylık ve bir yıllık hak düşürücü sürelerin titizlikle hesaplanması; ihtiyati tedbir kararının değerlendirilmesi.
Davanın Açılması
Asliye hukuk mahkemesinde dilekçenin sunulması, alıcının davalı olarak gösterilmesi, harç ve gider avansı işlemleri.
Bedel Depo ve Karar
Mahkemenin verdiği kesin süre içinde önalım bedeli ve tapu giderlerinin yatırılması; karar verilmesi.
Tapu Tescili
Karar kesinleştikten sonra tapu sicil müdürlüğünde davacı paydaş adına tescil işlemi; önceki alıcının tescilinin iptali.
Yetkili ve görevli mahkeme
Ön alım davalarında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. Bu davalar genel mahkemenin görev alanına girer; HMK md. 2 uyarınca dava değerine bakılmaksızın Asliye Hukuk Mahkemesi görevlidir. Sulh Hukuk Mahkemesi’nde açılan davalar görevsizlik nedeniyle Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilir; bu durum süre kayıplarına yol açabilir.
Yer yetkisi bakımından HMK md. 12 uyarınca taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. Bu yetki kuralı kamu düzenine ilişkin olup tarafların aksini kararlaştırması mümkün değildir. Birden fazla taşınmazın aynı davada konu edilmesi halinde, taşınmazlardan birinin bulunduğu yer mahkemesi diğerleri için de yetkili olabilir.
İzmir’de paylı mülkiyete tabi taşınmazın Bayraklı, Karşıyaka, Bornova, Konak, Buca veya başka bir ilçede bulunmasına göre dava, ilgili Asliye Hukuk Mahkemesinde açılır. Balçova, Bayraklı, Bornova, Buca, Gaziemir, Güzelbahçe, Karabağlar, Konak ve Narlıdere ilçelerindeki taşınmazlar bakımından İzmir Adliyesi, Karşıyaka ve Çiğli için Karşıyaka Adliyesi yetkilidir (İzmir adliyeleri rehberi); ilk derece kararına karşı istinaf incelemesi İzmir Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde yürütülür. Davanın açılması ile birlikte tapuya ihtiyati tedbir şerhi tescil ettirilmesi, dava süresince taşınmaz üzerinde yapılabilecek tasarrufların önlenmesi bakımından önemlidir.
Ön alım sürecinde merak edilenler
Aşağıdaki sorular, ilk görüşme öncesi sıkça karşılaşılan konulara genel cevap vermek amacıyla hazırlanmıştır. Somut dosyanız hakkında ayrıntılı değerlendirme için doğrudan iletişime geçebilirsiniz.
Bu konudaki rehberlerimiz
Önalım hakkı ve bağlantılı konuları ayrı yazılarda ayrıntılı olarak ele alıyoruz; aradığınız başlığı aşağıdaki listeden seçebilirsiniz.
Bağlantılı çalışma alanları
Ön alım hakkınız için ön değerlendirme
Tapu kaydınızı, satış bildirimini veya satış işlemine ilişkin belgeleri paylaşmanız halinde dosyanızın ön değerlendirmesi yapılır. Üç aylık ve bir yıllık hak düşürücü süreler bakımından erken iletişim önerilir.
1593/1. Sokak No:51 Toki J6 Blok D:2, Adalet Mah., 35530 Bayraklı/İzmir
Çalışma saatleri: Pazartesi — Cuma · 09:00 — 18:00
