İzmir Tenkis Davası Avukatı
Saklı payı zedelenen mirasçılar adına tenkis davalarının hazırlanması ve takibinde Bayraklı/İzmir merkezli hukuki temsil. Saklı pay hesabı, sabit tenkis oranının belirlenmesi, tenkis def’inin ileri sürülmesi ve muris muvazaası ile terditli talep süreçlerinde dilekçe hazırlama, dava ve takip. Davanın hukuki çerçevesi tenkis davası rehberimizde ayrıntılı olarak ele alınmıştır.
Tenkis davasında hukuki temsil
Tenkis davası, mirasbırakanın sağlığında veya ölüme bağlı tasarrufla yaptığı kazandırmaların, saklı paylı mirasçıların payını zedelediği ölçüde yasal sınıra çekilmesini sağlayan davadır. Türk Medeni Kanunu’nun 560 ile 571. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Dava, tasarrufu tümüyle ortadan kaldırmaz; yalnızca saklı payı ihlal eden kısmı bakımından etkisini daraltır.
Kanun, mirasbırakanın malvarlığı üzerindeki tasarruf özgürlüğünü sınırsız bırakmamıştır. TMK m.505 uyarınca altsoyu, ana babası veya eşi bulunan mirasbırakan, ancak saklı paylar dışında kalan kısımda ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir. Bu sınırın aşılması halinde saklı paylı mirasçıya tanınan hukuki yol tenkis davasıdır.
Av. Rıdvan Güney Hukuk Bürosu olarak, İzmir Bayraklı Adliyesi yakınındaki büromuz aracılığıyla tenkise ilişkin davaları takip etmekteyiz. Süreç; tereke envanterinin çıkarılması, tapu ve banka kayıtlarının incelenmesi, denkleştirmeye ve tenkise tabi kazandırmaların belirlenmesi, hak düşürücü sürelerin hesaplanması, dilekçenin hazırlanması, davanın Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açılması ve bilirkişi incelemesinin takibi adımlarından oluşur.
Hangi durumlarda hukuki destek veriyoruz?
Saklı Pay Hesabı ve Ön Değerlendirme
Tereke aktif ve pasifinin çıkarılması, denkleştirmeye tabi kazandırmaların eklenmesiyle tenkise esas terekenin ve saklı payın hesaplanması; davanın açılabilir olup olmadığının değerlendirilmesi.
Ölüme Bağlı Tasarrufların Tenkisi
Vasiyetname veya miras sözleşmesiyle yapılan kazandırmaların TMK m.560 vd. uyarınca tenkisi; birden fazla tasarruf varsa TMK m.563 uyarınca orantılı indirim.
Sağlararası Kazandırmaların Tenkisi
TMK m.565’te sayılan dört bent kapsamındaki bağış, çeyiz, kuruluş sermayesi ve borçtan kurtarma niteliğindeki kazandırmaların tenkise tabi olup olmadığının değerlendirilmesi.
Muris Muvazaası ile Terditli Talep
Tapuda satış görünümlü gizli bağışlarda öncelikle tapu iptali ve tescil, kabul edilmezse tenkis talebini içeren terditli dava dilekçesinin kurgulanması ve her iki talebin ayrı ayrı takibi.
Tenkis Def’inin İleri Sürülmesi
Vasiyetnamenin tenfizi veya tapu iptali davasında davalı konumundaki saklı paylı mirasçı adına, süreye tabi olmayan tenkis def’inin usulüne uygun biçimde ileri sürülmesi ve takibi.
Davalı Tarafta Hukuki Temsil
Kendisine kazandırma yapılan taraf adına savunma; hak düşürücü sürenin dolduğu, kazandırmanın ivazlı olduğu veya TMK m.565 kapsamına girmediği yönündeki savunmaların hazırlanması.
Saklı pay oranları (TMK m.506)
Saklı pay, yasal miras payının kanunla korunan bölümüdür. Aşağıdaki oranlar, 4 Mayıs 2007 tarihli 5650 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik sonrasında yürürlükte olan güncel oranlardır.
| Mirasçı | Saklı pay oranı | Not |
|---|---|---|
| Altsoy (çocuklar ve onların altsoyu) | Yasal miras payının 1/2’si | Halefiyet yoluyla torunlar da aynı korumadan yararlanır |
| Ana ve babadan her biri | Yasal miras payının 1/4’ü | Yalnızca altsoy bulunmadığı hallerde mirasçı olurlar |
| Sağ kalan eş | Altsoy veya ana baba zümresiyle birlikte mirasçı ise yasal miras payının tamamı; diğer hallerde 3/4’ü | Eşin saklı payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir |
| Kardeşler | Saklı payları yoktur | TMK m.506’nın ilgili bendi 4/5/2007 tarihli 5650 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmıştır |
Mirasçılık ve mirasın geçişi, mirasbırakanın ölüm tarihinde yürürlükte olan hükümlere göre belirlenir. Bu nedenle 1 Ocak 2002 ile 4 Mayıs 2007 arasında ölen mirasbırakanlar bakımından kardeşlerin saklı payı ayrıca değerlendirilmelidir.
Tenkise dair temel hükümler
Tenkise esas terekenin hesaplanması (TMK m.507-508)
Tasarruf edilebilir kısım, terekenin ölüm günündeki durumuna göre hesaplanır. Aktiften; mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri ile mirasbırakanla birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kimselerin üç aylık geçim giderleri indirilir.
Sağlararası karşılıksız kazandırmalar, tenkise tabi oldukları ölçüde tasarruf edilebilir kısmın hesabında terekeye eklenir (TMK m.508). Aynı şekilde denkleştirmeye tabi kazandırmalar da (TMK m.669) hesaba dahil edilir. Buna karşılık tenkise tabi ölüme bağlı tasarruflar terekenin aktifine eklenmez; bunlar miras açıldığı anda henüz terekeden çıkmamıştır. Ortaya çıkan farazi değere uygulamada “tenkise esas tereke” denir.
Tenkise tabi sağlararası kazandırmalar (TMK m.565)
Ölüme bağlı tasarruflar mutlak biçimde tenkise tabidir; ayrıca saklı payı zedeleme kastının ispatı gerekmez. Sağlararası kazandırmalar ise yalnızca TMK m.565’te sınırlı sayıda sayılan dört halde tenkis edilebilir: mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapılan kazandırmalar ile geri verilmemek kaydıyla altsoya yapılan malvarlığı devri, borçtan kurtarma, alışılmışın dışında çeyiz ve kuruluş sermayesi; miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılan kazandırmalar; serbestçe dönme hakkı saklı tutularak yapılan bağışlar ile ölümden önceki bir yıl içinde adet üzere verilen hediyeler dışındaki bağışlar; ve saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar.
Tenkiste sıra (TMK m.570)
Tenkis, saklı pay tamamlanıncaya kadar önce ölüme bağlı tasarruflardan; bu yetmezse en yeni tarihlisinden en eskisine doğru geriye gidilmek üzere sağlararası kazandırmalardan yapılır. Kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan tasarruflar en son sırada tenkis edilir. Bu sıraya uyulmadan hazırlanan bilirkişi hesabı hükme esas alınamaz.
Sabit tenkis oranı ve ödenecek bedel (TMK m.564)
Tasarrufa konu mal sabit tenkis oranında bölünebiliyorsa tapu iptali ve tescil yoluyla paylaştırma yapılır. Bölünemiyorsa davalıya seçim hakkı hatırlatılır: dilerse tenkisi gereken kısmın değerini ödeyip malı elinde tutar, dilerse tasarruf edilebilir kısmın parasal karşılığını ister. Yargıtay uygulamasında davalının bu iki seçenek dışında taşınmazın paylı mülkiyete dönüştürülmesini isteme hakkı bulunmadığı kabul edilmektedir.
Hak düşürücü süreler (TMK m.571)
Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer. Bir tasarrufun iptali bir öncekinin yürürlüğe girmesini sağlarsa süreler iptal kararının kesinleşmesiyle işlemeye başlar.
Süreler hak düşürücü niteliktedir ve mahkemece kendiliğinden gözetilir. Ancak sürelerin işlemeye başlaması için öncelikli koşul mirasbırakanın ölmüş olmasıdır; muris hayatta olduğu sürece tenkis davası açılamaz ve hiçbir süre işlemez. Tenkis iddiası def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
Tenkis davası ile muris muvazaası davasının farkları
Uygulamada bu iki dava sıklıkla birbirine karıştırılır. Aralarındaki farklar, hangi yolun izleneceğini doğrudan belirler.
| Ölçüt | Muris muvazaası (tapu iptali ve tescil) | Tenkis davası |
|---|---|---|
| Dayanak | TBK m.19 ve 01.04.1974 tarihli 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı | TMK m.560-571 |
| Kim açabilir | Saklı pay sahibi olsun olmasın, miras hakkı çiğnenen tüm mirasçılar | Yalnızca saklı paylı mirasçılar |
| Süre | Hak düşürücü süre veya zamanaşımı yoktur; sınır dürüstlük kuralıdır | 1 yıl ve her halde 10 yıl (hak düşürücü); def’i süresizdir |
| Konusu | Yalnızca tapuda kayıtlı taşınmazın satış görünümü altında gizli bağışla devri | Ölüme bağlı tasarrufların tamamı ile TMK m.565’teki sağlararası kazandırmalar |
| İspat konusu | Mirasbırakanın gerçek amacının mirasçıdan mal kaçırmak olduğu | Tasarruf oranının aşıldığı ve saklı payın zedelendiği |
| Sonuç | Tapu kaydının miras payı oranında iptali ve tescil | Sabit tenkis oranında tescil veya tenkis bedeli |
Yargıtay uygulamasında muris muvazaası davası tenkis davasına göre daha geniş kapsamlı sayıldığından, terditli açılan davalarda önce muris muvazaası talebinin incelenmesi gerekir. Muvazaa talebinin kabulü terekeyi ve dolayısıyla tenkis hesabını değiştirir.
Yargıtay’ın yerleşik yaklaşımı
Tenkis uygulamasında Yargıtay 1. ve 7. Hukuk Daireleri ile Hukuk Genel Kurulu kararları yol gösterici niteliktedir. Aşağıdaki ilkeler, dosyaların değerlendirilmesinde dikkate alınan temel yaklaşımları yansıtır:
Bir yıllık sürenin başlangıcı öğrenme tarihidir
Öğrenme tarihi, mirasbırakanın ölüm tarihi olabileceği gibi ölümden sonraki bir tarih de olabilir. Hak düşürücü sürenin hesabında davacının öğrenme tarihi olarak ileri sürdüğü tarih esas alınır. Davalı taraf daha önceki bir tarihte öğrenme olduğunu iddia ediyorsa bunu ispat etmekle yükümlüdür.
Tenkis şahsi bir hak tanır, dava arkadaşlığı zorunlu değildir
Tenkis, saklı paylı mirasçıya ayni değil şahsi bir hak verir; tasarrufun iptalini değil değiştirilmesini sağlar. Saklı paylı mirasçılar arasında zorunlu dava arkadaşlığı bulunmadığından her biri tek başına dava açabilir. Keşif, tenkis davasının en önemli delilidir; hakim davayı aydınlatma ödevi kapsamında kendiliğinden keşif kararı verebilir.
Terditli davada her talep ayrı ayrı karara bağlanır
Muris muvazaası talebi reddedilse dahi terditli tenkis istemi hakkında mutlaka inceleme yapılması ve ayrı hüküm fıkrası kurulması zorunludur. Asli talebin reddedilip tenkis talebinin kabul edilmesi halinde davacının davasında haksız olduğu söylenemez; yargılama gideri ve vekalet ücreti buna göre belirlenir.
Değerleme iki aşamalıdır
Sabit tenkis oranı, terekenin ve kazandırmanın ölüm tarihindeki değerleri üzerinden bulunur. Mal bu oranda bölünemiyorsa taşınmazın karar tarihine en yakın tarihteki rayiç değeri tespit edilip sabit tenkis oranıyla çarpılır. Saklı pay hesabında tercih tarihindeki değerlerin esas alınması hatalı sayılmaktadır.
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi kural olarak tenkise tabi değildir
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi karşılık alınarak yapılan ivazlı bir işlemdir; bu sözleşme uyarınca verilen mal veya para kural olarak tenkise konu olmaz. Ancak mirasbırakanın gerçek bir bakım amacıyla değil, sırf saklı pay kurallarını dolanma maksadıyla yaptığı açık olan sözleşme uyarınca yapılan kazandırmalar tenkise tabidir.
Sabit tenkis oranı her davalı için ayrı hesaplanır
Her davacının saklı payı, her bir davalıya yapılan kazandırma tutarına ayrı ayrı oranlanmalıdır. Aksi halde az kazandırma alan davalıya, fazla kazandırma alanın yükü bindirilmiş olur. Gizli para bağışında hesap, taşınmaz değeri üzerinden değil bağışlanan paranın denkleştirici adalet ilkesiyle güncellenen değeri üzerinden yapılır.
Yukarıdaki ilkeler genel içtihat çizgisini yansıtmakta olup, somut olayın özelliklerine göre farklı yönde kararlar verilmesi mümkündür. Her dosya kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir.
Dava ve takip süreci
Görevli ve yetkili mahkeme
Tenkis davalarında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. Tenkis için özel bir görev kuralı öngörülmediğinden HMK m.2’deki genel kural uygulanır; dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ilişkin davalarda asliye hukuk mahkemesi görevlidir.
Yer yetkisi bakımından HMK m.11/1-a kesin yetki öngörür: ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisine ilişkin davalarda ölen kimsenin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir. Aynı kural TMK m.576’da da yer alır. Kesin yetki olduğundan mahkemece kendiliğinden gözetilir, yetki sözleşmesi yapılamaz ve yetki itirazı süreye tabi değildir.
Mirasbırakanın son yerleşim yeri İzmir ise, tenkise konu taşınmazlar başka illerde bulunsa dahi dava İzmir’de açılır; Bayraklı’da ikamet eden mirasbırakanlar bakımından Bayraklı Adliyesi ilgilidir. İlk derece kararına karşı istinaf incelemesi İzmir Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde yürütülür. Tenkis davası nispi harca tabidir; yargılama sırasında keşifle belirlenen gerçek değer üzerinden eksik peşin harcın tamamlanması mahkemece kendiliğinden gözetilir. Bu nedenle dava çoğunlukla belirsiz alacak veya kısmi dava olarak açılıp bilirkişi raporundan sonra artırım yoluyla yürütülür.
Tenkis sürecinde merak edilenler.
Aşağıdaki sorular, ilk görüşme öncesi sıkça karşılaşılan konulara genel cevap vermek amacıyla hazırlanmıştır. Somut dosyanız hakkında ayrıntılı değerlendirme için doğrudan iletişime geçebilirsiniz.
Bağlantılı çalıšma alanları
İzmir Miras Avukatı
Miras hukukuna ilişkin tüm hizmetlerin ana sayfası. Saklı pay, tenkis, muris muvazaası ve paylaşım davaları.
→
Muris Muvazaası
Tapuda satış görünümü altında yapılan gizli bağışlara karşı tapu iptali ve tescil davaları.
→
Vasiyetname
Vasiyetnamenin düzenlenmesi, açılması, iptali ve tenfizi süreçlerinde hukuki destek.
→
Miras Paylaşımı
Miras ortaklığının sona erdirilmesi, taksim sözleşmesi ve paylaşma davası süreçleri.
→
Saklı payınız için ön değerlendirme
Veraset ilamını, tapu kayıtlarını ve varsa vasiyetname örneğini paylaşmanız halinde dosyanızın ön değerlendirmesi yapılır. Bir yıllık ve on yıllık hak düşürücü süreler bakımından erken iletişim önerilir.
Adalet Mh., 1593/1. Sokak, Toki No:51 J6 Blok D:2, Bayraklı / İzmir
Çalıšma saatleri: Pazartesi — Cuma · 09:00 — 18:00