Tenkis, Ecrimisil ve Katılma Alacağı Davalarında Kısmi Dava ve Talep Artırımı

Kısmi dava ile tenkis, ecrimisil ve katılma alacağı davaları: HMK m.109/4 talep artırımı, süreler ve faiz
Kısaca

Kısmi dava; tenkis, ecrimisil ve katılma alacağı davalarının yeni ortak yoludur. 7589 sayılı Kanun 31 Temmuz 2026’da belirsiz alacak davasını kaldırdı; bu tarihten sonra açılan davalarda tutarı ancak bilirkişi incelemesiyle belli olan alacaklar kısmi dava olarak isteniyor. HMK m.109/4 uyarınca talep, tahkikat sona erene kadar bir defaya mahsus olmak üzere ve ıslaha gerek kalmadan artırılabiliyor; artırılan kısım için zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılıyor.

Üç davada sonuç aynı değil. Ecrimisilde beş yıllık, katılma alacağında on yıllık zamanaşımı, m.109/4 uyarınca artırılan kısım için de dava tarihine göre hesaplanıyor. Tenkiste ise süre zamanaşımı değil hak düşürücü süredir ve m.109/4 bu süreden söz etmiyor; Yargıtay’ın tenkiste dilekçedeki tutarı bağlayıcı saymayan eski içtihadını sürdürüp sürdürmeyeceği de henüz belli değil. Katılma alacağında ve bölünemeyen mala ilişkin tenkis bedelinde değer karar tarihine göre belirlendiği için, tek artırım hakkının erken kullanılması sonradan artan değerin talep dışında kalması riskini doğuruyor.


Kısmi Dava Neden Bu Üç Davanın Ortak Yolu Oldu?

Tenkis, ecrimisil ve katılma alacağı davalarının ortak özelliği, alacağın tutarının dava açılırken bilinememesidir. Tenkiste saklı payın ne kadar zedelendiği terekenin tamamı üzerinden yapılan hesapla, ecrimisilde bedel keşif ve emsal araştırmasıyla, katılma alacağında artık değer malların güncel sürüm değeriyle ortaya çıkar. Üçünde de rakamı davacı değil bilirkişi belirler.

Yargıtay bu nedenle bu davaları uzun süre belirsiz alacak davası saydı. Tenkis davaları için “belirsiz alacak davalarının örneğini teşkil eder” değerlendirmesi yapıldı (Yargıtay 7. HD, E.2023/2673, K.2023/3244, 12.06.2023); ecrimisil için “Ecrimisil davası belirsiz alacak davasıdır” denildi (Yargıtay 8. HD, E.2018/7885, K.2021/307, 20.01.2021). Katılma alacağı davaları da belirsiz alacak davası niteliğinde kabul ediliyordu (Yargıtay 2. HD, E.2025/2244, K.2026/2269, 26.02.2026).

7589 sayılı Kanun bu zemini değiştirdi. Kanun’un 19. maddesi HMK m.107’yi 31 Temmuz 2026’da yürürlükten kaldırdı, 20. maddesi m.109’a dördüncü fıkrayı ekledi. Bu tarihten itibaren açılan davalarda belirsiz alacak davası yoktur; alacağın bir kısmı dava edilir, kalan kısım aynı davada sonradan eklenir. Değişikliğin genel çerçevesini ve kanuni faizdeki yeniliği belirsiz alacak davasının kaldırılması yazımızda anlattık. Bu yazı, kısmi dava yolunun üç davada doğurduğu kendine özgü sorunlara odaklanıyor.

Kısmi Davada Talep Artırımı Nasıl İşler?

Kısmi dava, bölünebilir bir alacağın yalnızca bir kısmının dava edilmesidir (HMK m.109/1). Davacının davasını açıkça kısmi dava olarak adlandırması gerekmez; fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak ya da “şimdilik” diyerek belirli bir tutar istemesi yeterlidir (Yargıtay 7. HD, E.2024/287, K.2024/1123, 26.02.2024). Kısmi dava açılması, açıkça feragat edilmedikçe kalan kısımdan vazgeçildiği anlamına da gelmez (HMK m.109/3). Yeni dördüncü fıkra şöyledir:

Alacağın sadece bir kısmının dava edildiği durumlarda talep konusu, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir. Bu durumda zamanaşımı, artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.109/4

Hüküm dört unsur içeriyor:

  1. Bir defa. Talep artırımı aynı davada yalnızca bir kez yapılabilir; rakam sonradan yeniden değişirse bu yol kapanmış olur.
  2. Tahkikat bitene kadar. Hakim tahkikatın bittiğini taraflara bildirdikten sonra (HMK m.184) talep artırılamaz.
  3. Genişletme yasağına takılmadan. Dilekçeler aşaması bittikten sonra iddia kural olarak genişletilemez (HMK m.141). Talep artırımı bu kuralın kanundan doğan istisnasıdır; karşı tarafın muvafakati aranmaz.
  4. Zamanaşımı dava tarihinden. Artırılan kısım, zamanaşımı bakımından dava açıldığı gün istenmiş gibi korunur.

Talep artırımı, artırılan tutar üzerinden nispi harcın tamamlanmasını gerektirir. Karar ve ilam harcının dörtte biri peşin alınır; harç ödenmedikçe sonraki işlemler yapılmaz (492 sayılı Harçlar Kanunu m.28 ve m.32). Tamamlama harcı bu nedenle talep artırım dilekçesiyle birlikte yatırılmalıdır.

Kısmi dava ve talep artırımı şeması: dava dilekçesi, bilirkişi raporu, HMK m.109/4 talep artırımı, tahkikatın sona ermesi ve karar
Kısmi davada talep artırımının aşamaları (HMK m.109/4).

Kısmi davada zamanaşımı eskiden nasıl işliyordu?

Değişikliğin önemini görmek için önceki kurala bakmak gerekir. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre kısmi davada zamanaşımı yalnızca dava edilen tutar için kesiliyor, saklı tutulan kısım için işlemeye devam ediyordu. Hukuk Genel Kurulu bunu şöyle ifade etmişti:

Açılan eldeki dava ile sadece talep edilen miktar yönünden zamanaşımı kesilmiş, şimdilik denilerek istenmeyen katkı payı alacağı yönünden işleyen zamanaşımı süresi ise kesintiye uğramamıştır.

Yargıtay HGK, E.2019/238, K.2022/319, 15.03.2022

Sonuç ağırdı: davacı bilirkişi raporunu bekleyip talebini ıslahla artırdığında, ıslah tarihine kadar dolan süre artırılan kısmı götürüyordu. Bu uygulama Yargıtay içinde de tartışıldı. 6. Hukuk Dairesi, ıslahla artırılan kısmı zamanaşımından reddeden bir mahkeme kararını 22.04.2026’da oy çokluğuyla onadı; karşı oyda kısmi ıslahın yeni bir dava olmadığı ve zamanaşımının alacağın tamamı için dava tarihinde kesilmesi gerektiği savunuldu (Yargıtay 6. HD, E.2025/2443, K.2026/1657, 22.04.2026). Kanun koyucu tartışmayı m.109/4 ile, talep artırımı yolunu kullanan davacı lehine çözdü.

Talep artırımı ıslah hakkını tüketir mi?

Islah, tarafların usul işlemlerini kısmen veya tamamen düzeltmesidir ve aynı davada yalnızca bir kez kullanılabilir (HMK m.176). 31 Temmuz 2026’dan önce kısmi davada talebi artırmanın yolu ıslahtı; ıslah hakkını kullanan davacı aynı davada ikinci kez artırım yapamıyordu (Yargıtay 2. HD, E.2022/6640, K.2023/4997, 31.10.2023).

Madde 109/4 talep artırımını ıslah olarak adlandırmıyor ve ıslah hükümlerine atıf yapmıyor. Yargıtay belirsiz alacak davasında benzer bir ayrım yapıyordu: alacak belirlendikten sonraki ilk artırımı ıslah değil talep açıklaması, sonraki artırımı ise ilk ıslah sayıyordu (Yargıtay 2. HD, E.2025/2244, K.2026/2269, 26.02.2026). Düzenlemeden sonra yayımlanan ilk değerlendirmelerde de talep artırımının ıslah hakkını tüketmediği görüşü savunuluyor. Kasım 2026 itibarıyla bu soruyu m.109/4 bakımından yanıtlayan bir Yargıtay kararına rastlamadık; dava planı iki hakkın ayrı ayrı kullanılabileceği varsayımıyla kurulurken bu belirsizlik hesaba katılmalıdır.

Tenkis Davası Kısmi Dava Olarak Nasıl Açılır?

Tenkis davası, saklı paylı mirasçının, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan kazandırmaların indirilmesini istediği davadır (TMK m.560). Saklı payın ne kadar zedelendiği; terekenin aktifi ve pasifi, tenkise tabi kazandırmalar ve bunların değerleri bilinmeden hesaplanamaz. Oranların nasıl bulunduğunu saklı pay hesaplama aracı ile görebilirsiniz. Yargıtay bu güçlüğü açıkça kabul etmişti:

Tenkis hesabı uzmanlık gerektiren bir iş olup, davacıdan davanın başında ihlal edilen saklı payının miktarını bilmesini beklemek hayatın olağan akışına aykırıdır. Dava dilekçesinde gösterilen miktar; harca esas alınan tahmini değerdir.

Yargıtay 7. HD, E.2023/2673, K.2023/3244, 12.06.2023

Bu yaklaşımın iki pratik sonucu vardı. Birincisi, bilirkişi raporundan sonra harcın tamamlanarak talebin yükseltilmesi ıslah sayılmıyor, rapor güncellendiğinde talep yeniden artırılabiliyordu (Yargıtay 3. HD, E.2017/13875, K.2019/3263, 11.04.2019). İkincisi, dilekçede gösterilen düşük tutar kanun yolunu kapatmıyordu: 1.000 TL üzerinden açılan bir tenkis davasında istinaf başvurusunun kesinlik sınırı nedeniyle reddi bozuldu (Yargıtay 7. HD, E.2023/2673, K.2023/3244, 12.06.2023).

Bu yaklaşım m.107’den eskidir. Yargıtay, belirsiz alacak davası yürürlüğe girmeden önce de dilekçede gösterilen değeri bağlayıcı saymıyor; hakimin tenkis hesabı sonunda bulduğu tutar üzerinden eksik harcı tamamlattırıp o tutara hükmetmesini arıyor, tenkis davalarında taleple bağlılık kuralının geçerli olmadığını belirtiyordu (Yargıtay 16. HD, E.2011/2498, K.2011/1511, 25.03.2011; Yargıtay 16. HD, E.2011/4416, K.2011/3504, 13.06.2011). Dayanak, tenkis davasının niteliği ile Harçlar Kanunu’nun 30. ve 32. maddeleriydi.

31 Temmuz 2026’dan sonra açılan tenkis davalarında m.107 uygulanmayacak; bundan sonrası için iki ihtimal var. Yargıtay, tenkis davasının niteliğine dayanan bu eski içtihadını sürdürürse dilekçedeki tutar yine bağlayıcı olmayacak, hesaplanan bedel harcı tamamlanarak hüküm altına alınacaktır. Tenkis bedeli m.109 anlamında bir kısmi dava alacağı sayılırsa, tutarın yükseltilmesi m.109/4’teki tek artırım hakkına bağlanacaktır. Hangi yolun benimseneceği henüz belli değil.

Dilekçe bu yüzden iki ihtimale göre kurulmalıdır: tenkisi istenen tasarruflar tek tek gösterilmeli, yazılan tutarın harca esas ve geçici olduğu belirtilmeli, fazlaya ilişkin haklar saklı tutulmalı ve bilirkişi raporundan sonra talep m.109/4’e dayanılarak açıkça artırılmalıdır. Kanun yolu bakımından kısmi davada kesinlik sınırı alacağın tamamına göre belirlenir (HMK m.341/3).

Hak düşürücü süre talep artırımını etkiler mi?

Tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her halde mirasın açılmasından, vasiyetnamelerde ise açılma tarihinden itibaren on yıl içinde açılmalıdır (TMK m.571). Hukuk Genel Kurulu bu sürelerin niteliğini tartışmasız görüyor:

Bu madde “Hak düşürücü süreler” başlığı altında düzenlendiğinden bahsi geçen bir ve on yıllık sürelerin hak düşürücü nitelikte olduğu tartışmasızdır.

Yargıtay HGK, E.2019/178, K.2022/738, 26.05.2022

Sorun şurada: m.109/4’ün ikinci cümlesi yalnızca zamanaşımından söz ediyor. Hak düşürücü süre ise zamanaşımından farklı bir kurumdur; kesilmez, durmaz ve hakim tarafından kendiliğinden gözetilir. Bir yıllık süre içinde düşük bir tutarla açılan tenkis davasında, süre dolduktan sonra yapılan talep artırımının akıbeti kanunda yazılı değil.

Süresinde açılmış bir tenkis davasında sonraki artırımın bu süreye takılmaması gerektiği savunulabilir. Tenkis, Hukuk Genel Kurulu’nun aynı kararındaki ifadeyle yenilik doğurucu bir davadır; davacı belirli bir para alacağını değil, saklı payını ihlal eden tasarrufun indirilmesini ister ve bu istem dava dilekçesiyle süresinde ileri sürülmüş olur. Dilekçedeki tutarı bağlayıcı saymayan içtihat da aynı yöne işaret eder. Genel Kurul, vasiyetnamenin iptali istemiyle açılıp sonradan tamamen ıslah edilerek tenkise dönüştürülen davada bile hak düşürücü sürenin ilk dava tarihine göre korunduğunu kabul etmişti. Buna karşılık hükmün lafzına bağlı kalan yorum, korumanın yalnızca zamanaşımına tabi alacaklar için geçerli olduğu yönündedir; soru m.109/4 bakımından henüz yargı kararıyla çözülmüş değil.

Bu belirsizlik karşısında talep sonucunda yalnızca bir para tutarı değil, hangi tasarrufların saklı payı ihlal ettiği oranda tenkisinin istendiği açıkça yazılmalıdır. Tenkis isteminin başka bir davaya, örneğin muris muvazaasına dayalı tapu iptali davasına sonradan eklenmesi ise ayrı bir tartışmadır; istemin en baştan terditli olarak ileri sürülmesi süre riskini ortadan kaldırır.

Tenkiste değer ve faiz hangi tarihe göre belirlenir?

Tenkis oranı, kazandırmaların ve terekenin mirasın açıldığı tarihteki değerleri üzerinden bulunur. Buna karşılık bölünemeyen malda davalı malı elinde tutmayı seçtiğinde, davacıya ödenecek para karar günündeki değere göre hesaplanır (TMK m.564/2). Faiz de bu nedenle karar tarihinden işler: Yargıtay, tenkis alacağına karar tarihinden itibaren faiz yürütülmesi gerektiğini, hükmün kesinleştiği tarihten faize hükmedilmesinin hatalı olduğunu belirtti (Yargıtay 7. HD, E.2024/4432, K.2025/2378, 05.05.2025).

Karar gününe göre değerleme, talep artırımının zamanlamasını önemli hale getiriyor. Yargılama uzadıkça taşınmazın değeri değişir, bozma veya kaldırma kararından sonra yeni rapor alınır. Yargıtay, m.107 döneminde mahkemenin son değeri esas almasını arıyor, ikinci ıslah yasağını buna engel görmüyordu (Yargıtay 7. HD, E.2022/2207, K.2022/5659, 29.09.2022). Tenkis bedeline m.109/4 uygulanırsa, tek artırım hakkı ilk rapordan hemen sonra kullanıldığında sonraki değer artışı için elde yalnızca ıslah kalır. Bu ihtimale karşı talep artırım dilekçesinin, rapora itirazlar sonuçlandıktan ve değerleme güncellendikten sonra, tahkikat bitmeden verilmesi daha güvenlidir.

Ecrimisil Davasında Kısmi Dava ve Talep Artırımı

Ecrimisil, bir taşınmazı haklı bir sebep olmadan kullanan kişinin hak sahibine ödediği haksız işgal tazminatıdır; dayanağı, iyiniyetli olmayan zilyedin sorumluluğunu düzenleyen TMK m.995’tir. Bedel keşif ve bilirkişi incelemesiyle, dönem dönem hesaplanır. Ecrimisil davasının şartlarını ve hesap yöntemini ayrı bir yazıda ele aldık; burada yalnızca talebin kurulması ve artırılması üzerinde duruyoruz.

Ecrimisil alacağı beş yıllık zamanaşımına tabidir ve bu süre dava tarihinden geriye doğru hesaplanır; kuralın kaynağı 25.05.1938 tarihli ve 29/10 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararıdır (Yargıtay 7. HD, E.2024/287, K.2024/1123, 26.02.2024). Eski düzende asıl kayıp, talebin ıslahla artırıldığı davalarda ortaya çıkıyordu. Aynı kararda, 10.000 TL üzerinden kısmi dava açıp rapordan sonra talebini 89.108 TL’ye çıkaran davacı bakımından, artırılan kısım için beş yılın dava tarihinden değil ıslah tarihinden geriye doğru sayılacağı, daha eski dönemlerin zamanaşımı def’i karşısında istenemeyeceği belirtildi.

Madde 109/4 bu kaybı ortadan kaldırıyor. Talep artırımı yapıldığında zamanaşımı artırılan kısım için de dava tarihinde kesilmiş sayıldığından, beş yıllık dönem bütün tutar için dava tarihinden geriye doğru hesaplanır. Bir örnek: işgal 2019’dan beri sürüyor, dava 1 Ekim 2026’da açılıyor ve talep 1 Nisan 2028’de artırılıyor olsun. Davalı zamanaşımı def’inde bulunduğunda, ıslahla yapılan artırım yalnızca 1 Nisan 2023 sonrasını kapsayabilirdi; talep artırımında ise 1 Ekim 2021’den dava tarihine kadarki beş yılın tamamı istenebilir.

Ecrimisil davasında kısmi dava örneği: beş yıllık zamanaşımının ıslahta ve talep artırımında hangi tarihten geriye sayıldığı
Örnek: aynı ecrimisil davasında ıslah ile talep artırımının zamanaşımı bakımından farkı.

Bu korumadan yararlanmanın koşulu, yükseltmenin m.109/4’e dayanan talep artırımı olarak yapılmasıdır. Tek artırım hakkı kullanıldıktan sonra yapılacak ikinci yükseltme ancak ıslahla mümkündür ve kanun ıslah için benzer bir hüküm içermez.

Ecrimisilde talep ve hüküm dönem esasına dayanır. Hakim yalnızca toplam tutarla değil her bir alacak kalemiyle bağlıdır; hükümde hangi dönem için ne kadar ecrimisile hükmedildiği ve faizin başlayacağı dönem sonları tek tek gösterilmelidir (Yargıtay 7. HD, E.2024/287, K.2024/1123, 26.02.2024). Bu nedenle talep artırım dilekçesinde tutarın dönemlere göre dökümü verilmeli, faizin her dönemin sonundan itibaren istendiği açıkça yazılmalıdır.

Faiz bakımından dikkat gerekir. Yargıtay, istem bulunduğunda her dönemin bedeline dönem sonundan faiz yürütüyor; ıslahla artırılan kısma ise ıslah tarihinden faiz veriyordu (Yargıtay 8. HD, E.2018/12330, K.2021/1260, 15.02.2021; Yargıtay 7. HD, E.2021/7231, K.2022/3058, 21.04.2022). Talep artırımıyla eklenen kısım için hangi tarihin esas alınacağı kanunda yazılı değil; artırılan kısma artırım tarihinden faiz yürütülmesi ihtimali hesaba katılmalıdır.

Katılma Alacağı Davasında Kısmi Dava ve Talep Artırımı

Edinilmiş mallara katılma rejiminde her eş, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde alacak hakkına sahiptir (TMK m.236). Boşanmada mal rejimi dava tarihinde sona erer (TMK m.225); ancak mallar, bu tarihteki durumlarına göre ve tasfiye anındaki sürüm değerleriyle hesaba katılır (TMK m.232 ve m.235). Yargıtay tasfiye anını karar tarihi olarak kabul ediyor ve faizi de bu tarihten başlatıyor:

TMK’nin 239/3. maddesinde düzenlenen “…aksine anlaşma yoksa tasfiyenin sona ermesinden başlayarak katılma alacağına ve değer artış payına faiz yürütülür…” hükmü uyarınca artık değere katılma alacağına tasfiye tarihi olan karar tarihinden itibaren faiz yürütülmesi gerekir.

Yargıtay 2. HD, E.2025/10024, K.2026/2577, 05.03.2026

Katılma alacağında zamanaşımı on yıldır ve boşanma kararının kesinleştiği tarihte işlemeye başlar (Yargıtay 2. HD, E.2022/3468, K.2022/8924, 08.11.2022). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, Hukuk Muhakemeleri Kanunu döneminde açılan katılma alacağı davalarını belirsiz alacak davası sayıyor, bilirkişi raporundan sonraki ilk artırımı ıslah kabul etmiyordu (Yargıtay 2. HD, E.2025/2244, K.2026/2269, 26.02.2026). Belirsiz alacak davasında zamanaşımı da alacağın tamamı için dava tarihinde kesiliyordu.

Ağır sonuçlar, kısmi dava sayılan daha eski dosyalarda görüldü. 2006’da 100.000 TL üzerinden açılan, boşanmanın 2008’de kesinleştiği bir davada talep bilirkişi raporu doğrultusunda 2019’da 454.324 TL’ye çıkarılmış; Yargıtay, ıslah tarihinde on yıl dolduğu için artırılan kısma yönelik zamanaşımı def’inin dikkate alınması gerektiğine hükmetmişti (Yargıtay 2. HD, E.2022/3468, K.2022/8924, 08.11.2022). Hukuk Genel Kurulu, katkı payı alacağına ilişkin bir davada aynı sonuca varmıştı (Yargıtay HGK, E.2019/238, K.2022/319, 15.03.2022).

31 Temmuz 2026’dan sonra açılan davalarda bu güvence m.109/4’ten gelecek: talep bu hükme göre artırıldığında zamanaşımı artırılan kısım için de dava tarihinde kesilmiş sayılır. On yıllık süre içinde açılmış bir mal paylaşımı davasında yargılamanın uzaması, bu yolla artırılan kısmı zamanaşımına uğratmaz. Değerleme ve faiz kuralları değer artış payı alacağı bakımından da aynıdır.

Katılma alacağı davasında talep, malvarlığı kalemlerine göre kurulmalıdır. Yargıtay, dava ve ıslah dilekçesinde tek bir toplam rakam gösterilmesini yeterli görmüyor; hakimin davayı aydınlatma ödevi kapsamında her alacak kalemi için istenen tutarın ayrı ayrı açıklattırılmasını, hükümde de kalem kalem gösterilmesini arıyor (Yargıtay 2. HD, E.2021/5374, K.2021/8375, 10.11.2021). Talep artırım dilekçesi de aynı düzende; her taşınmaz, araç, hesap ve şirket payı için ayrı tutar gösterilerek hazırlanmalıdır. Aynı düzen, ölen eşin mirasçılarının açtığı katılma alacağı davaları için de geçerlidir.

Değerleme karar tarihine göre yapıldığından, uzayan yargılamada ikinci bir artırım ihtiyacı doğar. Belirsiz alacak davası döneminde davacı önce talebini açıklıyor, güncellenen değer için ayrıca ıslaha başvurabiliyordu; kısmi dava sayılan eski dosyalarda ise ikinci ıslaha dayanan hüküm bozuluyordu (Yargıtay 2. HD, E.2022/6640, K.2023/4997, 31.10.2023). Yeni düzende aynı iki adımın atılabilmesi, talep artırımının ıslah sayılmamasına bağlıdır ve her iki imkan da birer keredir. Yargıtay yakın tarihli bir kararında, bölge adliye mahkemesinin eksik inceleme nedeniyle verdiği kaldırma ve gönderme kararından sonra önceki ıslahın da ortadan kalktığını kabul etti (Yargıtay 2. HD, E.2025/10024, K.2026/2577, 05.03.2026); yine de dava planı bu ihtimale dayandırılmamalıdır.

Kısmi Davada Islah mı, Talep Artırımı mı?

İki yol birbirinin yerine geçmez; işlevleri farklıdır.

ÖlçütTalep artırımı (HMK m.109/4)Islah (HMK m.176 ve m.177)Sonuç
ZamanaşımıArtırılan kısım için dava tarihinde kesilmiş sayılırKanunda benzer hüküm yok; Yargıtay artırılan kısım için ıslah tarihini esas alıyorduTalep artırımı ağır basıyor
Zamanaşımını talep artırımı korur. Artırılan kısım için zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılır; kanun ıslah için benzer bir hüküm içermez.
KapsamDava edilen alacağın tutarının yükseltilmesiUsul işlemlerinin kısmen veya tamamen düzeltilmesiIslah ağır basıyor
Islahın kapsamı daha geniş. Talep artırımı yalnızca dava edilen alacağın tutarını yükseltir; ıslahla usul işlemleri kısmen veya tamamen düzeltilebilir.
Ne zamana kadarTahkikatın sona ermesine kadar; bozma veya kaldırma kararından sonrası için kanunda ayrı hüküm yokTahkikatın sona ermesine kadar; bozma veya kaldırma kararından sonra tahkikat işlemi yapılırsa bu aşamada daIslah ağır basıyor
Islah bozmadan sonra da yapılabilir. Bozma veya kaldırma kararından sonra tahkikat işlemi yapılırsa ıslah bu aşamada da mümkündür (HMK m.177); m.109/4 bu aşama için ayrı bir hüküm içermez.
Kaç kezAynı davada bir kezAynı davada bir kezDengede
İki yol da tek kullanımlık. Talep artırımı da ıslah da aynı davada yalnızca bir kez yapılabilir.
Karşı tarafın muvafakatiGerekmezGerekmezDengede
İkisinde de muvafakat aranmaz. Talep artırımı iddianın genişletilmesi yasağına tabi değildir; ıslah da karşı tarafın rızasına bağlı değildir.

Tablodan çıkan pratik sıra şudur: asıl yükseltme için talep artırımı kullanılır, çünkü zamanaşımı korumasını kanun yalnızca bu yol için öngörmüştür. Islah ise sonradan ortaya çıkabilecek ihtiyaçlar için saklanır: güncellenen değerlemeye göre ikinci bir yükseltme ya da talebin değiştirilmesi gibi.

Talep artırımı, dava dilekçesinde ileri sürülen alacağın tutarını yükseltir. Dilekçede hiç yer almayan bir tasarrufun, dönemin ya da malvarlığı kaleminin sonradan eklenmesi tutar artırımı değil yeni bir taleptir; bunun m.109/4 kapsamında değerlendirileceği varsayılmamalı, bu ihtiyaç için ıslah düşünülmelidir.

Talep artırım dilekçesinde şu dört husus açıkça yer almalıdır:

  • İşlemin HMK m.109/4’e dayanan talep artırımı olduğu; dilekçenin ıslah olarak adlandırılmaması.
  • Artırılan tutar ve yeni toplam; tenkiste tasarruflara, ecrimisilde dönemlere, katılma alacağında malvarlığı kalemlerine göre döküm.
  • Faiz talebi ve faizin başlangıç tarihi.
  • Artırılan kısım için tamamlama harcının yatırıldığı.

Kalan kısım için ayrı bir dava açmak da mümkündür; kısmi dava açılması kalan kısımdan feragat sayılmaz (HMK m.109/3). Ancak m.109/4’teki zamanaşımı koruması aynı davadaki talep artırımına özgüdür; ek davada zamanaşımı o davanın açıldığı tarihte kesilir (TBK m.154).

Talep Artırımında Faiz ve Kanun Yolu Sınırı

Madde 109/4 faiz konusunda hüküm içermiyor. Kısmi ıslah bakımından Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, dava dilekçesinde faiz istenmişse ıslahla artırılan kısım için de, ıslah dilekçesinde ayrıca belirtilmese bile faize hükmedileceğini kabul etmişti (24.05.2019, E.2017/8, K.2019/3; bu kararı uygulayan Yargıtay 22. HD, E.2016/26405, K.2019/23557, 17.12.2019). Aynı çözümün talep artırımına uygulanıp uygulanmayacağı ve faizin hangi tarihten işleyeceği içtihatla netleşecek; bu nedenle faiz talebi dilekçede başlangıç tarihiyle birlikte açıkça yazılmalıdır.

Bu yazının konusu olan davalardan ikisinde talep artırımı faizin başlangıcını değiştirmez: tenkiste ve katılma alacağında faiz zaten karar tarihinden işler. Ecrimisilde ise Yargıtay ıslahla artırılan kısma ıslah tarihinden faiz yürüttüğünden, aynı sorunun talep artırımında da gündeme gelmesi beklenir. Faiz oranındaki değişiklik için kanuni faize ilişkin açıklamalarımıza bakılabilir.

Kısmi davada istinaf kesinlik sınırı dava edilen kısma göre değil alacağın tamamına göre belirlenir (HMK m.341/3). Parasal sınır her yıl yeniden değerleme oranında artırılır; hangi yılın sınırının uygulanacağı ise davanın açıldığı tarihe göre belirlenir (HMK ek m.1).

Üç Davanın Karşılaştırma Tablosu

Davanızı seçin:
KonuTenkisEcrimisilKatılma alacağı
Görevli mahkemeAsliye hukuk mahkemesiAsliye hukuk mahkemesiAile mahkemesi
SüreBir yıl ve her halde on yıl; hak düşürücü süre (TMK m.571)Beş yıl; zamanaşımı, dava tarihinden geriye doğruOn yıl; zamanaşımı, boşanmanın kesinleşmesinden itibaren (TBK m.146)
Talep artırımında süre korumasıKanunda açık hüküm yok; m.109/4 yalnızca zamanaşımını düzenliyorVar; artırılan kısım için de dava tarihi esas alınırVar; artırılan kısım için de dava tarihi esas alınır
DeğerlemeBölünemeyen malda ödenecek para karar günündeki değere göre (TMK m.564)Her dönem için ayrı hesapTasfiye (karar) tarihindeki sürüm değeri (TMK m.232, m.235)
Faiz başlangıcıKarar tarihiİstem halinde her dönemin sonu; sonradan artırılan kısım için tartışmalıKarar tarihi (TMK m.239)
Dilekçede dökümTenkisi istenen tasarruflarDönemler ve tutarlarıMalvarlığı kalemleri ve tutarları

31 Temmuz 2026’dan Önce Açılan Davalarda Durum

Geçiş hükmü açıktır: mülga m.107, yürürlükten kaldırılma tarihinden önce açılan davalarda uygulanmaya devam eder (7589 sayılı Kanun geçici m.1/10). 31 Temmuz 2026’dan önce belirsiz alacak davası olarak açılmış tenkis, ecrimisil ve katılma alacağı davaları bu nedenle eski içtihada göre yürür. Yargıtay, değişiklikten kısa süre önce de “tenkis davaları belirsiz alacak davası niteliğindedir” diyordu (Yargıtay 7. HD, E.2025/2037, K.2025/5491, 18.12.2025).

Bölge adliye mahkemelerinin ilk kararları yeknesak değil. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, değişiklikten önce açılmış bir davada geçiş hükmüne dayanarak m.107’yi uyguladı (E.2026/1899, K.2026/1513, 11.09.2026). Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi ise değişiklikten önce belirsiz alacak davası olarak açılıp hukuki yarar yokluğundan reddedilen bir davada, usul hükümlerinin derhal uygulanacağını belirterek yargılamanın yeni düzenlemeye göre sürdürülmesine karar verdi (E.2026/1578, K.2026/1828, 30.09.2026).

Belirsiz kalan grup, 31 Temmuz 2026’dan önce kısmi dava olarak açılmış ve tahkikatı süren davalardır. Usul hükümleri tamamlanmış işlemleri etkilememek kaydıyla derhal uygulandığından (HMK m.448) bu davalarda da talep artırımına başvurulabileceği savunulabilir; ancak kanun bu durumu ayrıca düzenlemedi. İlk kararlar sınırı göstermeye başladı: Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 25. Hukuk Dairesi, talebin değişiklikten önce ıslahla artırıldığı ve zamanaşımı def’inin süresinde ileri sürüldüğü bir davada bunu tamamlanmış işlem saydı ve m.109/4’teki korumayı uygulamadı (E.2026/1072, K.2026/1535, 23.09.2026; karar temyize açıktır). Ayrıntı için derdest davalara ilişkin değerlendirmemize bakılabilir.

Sık Sorulan Sorular

Tenkis davası kısmi dava olarak açılabilir mi?

Evet. 31 Temmuz 2026’dan sonra açılan tenkis davalarında belirsiz alacak davası yolu kalmadığından güvenli yol davayı kısmi dava olarak açmaktır: dilekçede şimdilik istenen tutar gösterilir, fazlaya ilişkin haklar saklı tutulur ve bilirkişi raporundan sonra talep HMK m.109/4 uyarınca artırılır. Yargıtay tenkis davalarında dilekçedeki tutarı öteden beri bağlayıcı saymıyordu; bu içtihadın yeni dönemde sürüp sürmeyeceği henüz belli değil. Dava, TMK m.571’deki bir yıllık ve on yıllık hak düşürücü süreler içinde açılmalıdır.

Ecrimisil davası belirsiz alacak davası mı, kısmi dava mı?

31 Temmuz 2026’dan önce belirsiz alacak davası olarak açılmış ecrimisil davaları eski hükme göre görülmeye devam eder. Bu tarihten sonra ecrimisil davası kısmi dava olarak açılır; bedel bilirkişi raporuyla belirlendikten sonra talep artırılır. Talep artırımında beş yıllık zamanaşımı, artırılan kısım için de dava tarihinden geriye doğru hesaplanır.

Katılma alacağı davası kısmi dava olarak açılabilir mi?

Evet. Katılma alacağının tutarı, malların karar tarihine en yakın sürüm değerine göre bilirkişi tarafından hesaplandığından dava şimdilik istenen bir tutar üzerinden kısmi dava olarak açılır ve rapordan sonra talep artırılır. Talep artırım dilekçesinde her malvarlığı kalemi için istenen tutar ayrı ayrı gösterilmelidir.

Kısmi davada ıslah mı yapılır, talep artırımı mı?

Tutarın yükseltilmesi için önce HMK m.109/4’teki talep artırımı kullanılmalıdır; zamanaşımının artırılan kısım için dava tarihinde kesilmiş sayılması yalnızca bu yol için öngörülmüştür. Islah hakkı (HMK m.176) sonradan doğabilecek ihtiyaçlar için saklanır. Talep artırımının ıslah hakkını tüketip tüketmediği konusunda Kasım 2026 itibarıyla bir Yargıtay kararına rastlanmamıştır.

Kısmi davada zamanaşımı ne zaman kesilir?

Dava edilen kısım için dava tarihinde kesilir. 31 Temmuz 2026’dan itibaren, aynı davada HMK m.109/4 uyarınca artırılan kısım için de dava tarihinde kesilmiş sayılır. Kanun ıslah için benzer bir hüküm içermez; kalan kısım için ayrı dava açılırsa zamanaşımı o davanın tarihinde kesilir. Dava açılmadan önce dolmuş olan süre talep artırımıyla canlanmaz.

Tenkis davasında hak düşürücü süre talep artırımını engeller mi?

Kanunda açık bir cevap yok. HMK m.109/4 yalnızca zamanaşımından söz eder; tenkis davasındaki bir yıllık ve on yıllık süreler ise hak düşürücü süredir. Süresinde açılmış bir tenkis davasında sonraki artırımın bu süreye takılmaması gerektiği savunulabilir; ancak konu henüz yargı kararıyla netleşmedi. Dilekçede tenkisi istenen tasarrufların açıkça gösterilmesi riski azaltır.

Talep artırımından sonra faiz hangi tarihten işler?

HMK m.109/4 faizi düzenlemez. Tenkis alacağında ve katılma alacağında faiz karar tarihinden işlediği için talep artırımı bu davalarda faizi etkilemez. Ecrimisilde ve diğer alacaklarda ise Yargıtay ıslahla artırılan kısma ıslah tarihinden faiz yürütüyordu; talep artırımıyla eklenen kısım için hangi tarihin esas alınacağı henüz belli değil. Bu nedenle talep artırım dilekçesinde faiz talebi ve başlangıç tarihi açıkça yazılmalıdır.

Talep artırımı için harç ödenir mi?

Evet. Artırılan tutar üzerinden nispi karar ve ilam harcının peşin kısmı tamamlanır. Harçlar Kanunu’na göre harç ödenmedikçe sonraki işlemler yapılmaz; bu nedenle tamamlama harcı talep artırım dilekçesiyle birlikte yatırılmalıdır.

Tahkikat bittikten sonra talep artırılabilir mi?

Hayır. HMK m.109/4 talep artırımını tahkikatın sona ermesine kadar mümkün kılar. Hakim tahkikatın bittiğini taraflara bildirdikten sonra talep artırılamaz; kalan kısım için ancak ayrı bir dava açılabilir ve bu davada zamanaşımı kendi açılış tarihinde kesilir.

31 Temmuz 2026’dan önce açılan davalar bu değişiklikten etkilenir mi?

Belirsiz alacak davası olarak açılmış davalar eski hükme göre görülmeye devam eder (7589 sayılı Kanun geçici m.1/10). Bu tarihten önce kısmi dava olarak açılmış ve tahkikatı süren davalarda talep artırımına başvurulup başvurulamayacağı kanunda ayrıca düzenlenmedi; HMK m.448 uyarınca yeni usulden yararlanılabileceği savunulabilir. Değişiklikten önce ıslahla artırılmış kısımlar bakımından ise ilk bölge adliye mahkemesi kararı, korumanın uygulanmayacağı yönündedir.