Aile Hukuku · Velayet

İzmir Velayet Avukatı

Velayetin verilmesi, değiştirilmesi ve kaldırılması ile kişisel ilişki düzenlemesi davalarında Bayraklı/İzmir merkezli hukuki temsil. Boşanma sürecinde ve sonrasında çocuğun üstün yararı esas alınarak hazırlanan dilekçeler, uzman raporlarının değerlendirilmesi ve Lahey Sözleşmesi kapsamındaki uluslararası çocuk meselelerinde takip.

Av. Rıdvan Güney Hukuk Bürosu - Bayraklı, İzmir

Bu sayfa, çocuğun hangi ölçütlerle hangi ebeveyne bırakıldığını ve bu kararın nasıl değiştirildiğini, kişisel ilişkinin nasıl düzenlenip uygulandığını, birlikte velayeti, yurt dışına çıkış ile Lahey Sözleşmesi süreçlerini ve İzmir’de yetkili mahkemeyi bir arada ele alır. En sık sorulan altı konunun kısa yanıtı aşağıdadır.

Temel ölçüt
Çocuğun hangi ebeveyne bırakılacağında, bu kararın değiştirilmesinde ve kişisel ilişkinin düzenlenmesinde belirleyici olan çocuğun üstün yararıdır; ebeveynin cinsiyeti tek başına ölçüt değildir.
Çocuğun görüşü
İdrak çağındaki çocuk dinlenir; Yargıtay sabit bir yaş aramaz ve çocuğun üstün yararı gerektirirse görüşünün aksine de karar verilebilir.
Değişiklik
Yeni olgular zorunlu kıldığında hakim gerekli önlemleri alır; velayet sahibinin yeniden evlenmesi tek başına yetmez (TMK m. 183, 349).
Kişisel ilişki
Kararlar uzman veya öğretmen eşliğinde adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğünce yerine getirilir; engelleyen ebeveyne disiplin hapsi verilebilir.
Lahey Sözleşmesi
Haksız götürmeden itibaren bir yıl içinde başlatılan süreçte çocuğun derhal iadesine karar verilir; sonrasında çocuğun yeni çevresine uyumu dikkate alınır.
Yetkili mahkeme
Aile mahkemesi görevlidir; boşanmadan sonra açılan dava, talepte bulunanın veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesinde görülebilir (HMK m. 384).

Velayet davalarında hukuki temsil

Velayet, çocuğun bakımı, eğitimi, korunması ve temsiline ilişkin haklar ile yükümlülükler bütününü ifade eden bir kavramdır ve Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 335 ila 351. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Velayet hakkı, kural olarak anne ve baba tarafından birlikte kullanılır; eşler arasında evlilik birliği devam ettiği sürece bu birliktelik bozulmaz. Boşanma, ayrılık ya da evlilik dışı doğum gibi hallerde velayetin kullanımı yargı kararı veya kanun gereği değişir.

Bu alandaki tüm kararlarda mahkemeyi bağlayan temel ilke çocuğun üstün yararıdır. Bu ilke yalnızca Türk hukukundan değil, Türkiye’nin taraf olduğu Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 3. maddesinden de kaynaklanır ve uluslararası hukuk standardı olarak kabul edilir. Mahkeme; çocuğun yaşı, fiziksel ve psikolojik gelişim düzeyi, anne-babaya bağlılığı, ebeveynlerin ekonomik ve sosyal koşulları ile çocukla ilgilenebilme imkanlarını bütünlük içinde değerlendirir. İdrak çağındaki çocuğun görüşü de alınır ve kararda dikkate alınır; Yargıtay bunun için sabit bir yaş aramaz.

Av. Rıdvan Güney Hukuk Bürosu olarak, İzmir Adliyesi yakınında, Bayraklı’da bulunan büromuz aracılığıyla bu alandaki davaları takip etmekteyiz. Süreç; ön hukuki değerlendirme, çocuğun yaş ve gelişimine göre stratejinin belirlenmesi, boşanma davası içinde veya bağımsız olarak talebin yönetilmesi, uzman (psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı) raporlarının değerlendirilmesi, kişisel ilişki düzenlemelerinin takibi ve kararın uygulanması adımlarından oluşur. Yurt dışı bağlantılı dosyalarda Lahey Sözleşmesi kapsamında uluslararası çocuk kaçırma başvuruları da yürütülebilir.

Hangi durumlarda hukuki destek veriyoruz?

Boşanmada Velayet

TMK md. 336 uyarınca boşanma davası içinde çocukların hangi eşe bırakılacağına ilişkin taleplerin yönetilmesi; uzman raporlarının değerlendirilmesi ve çocuğun üstün yararını gözeten dilekçelerin hazırlanması.

Velayet Değişikliği

TMK md. 183 ve 349 kapsamında, yeni olguların zorunlu kılması halinde çocuğun diğer ebeveyne bırakılması için açılan davaların hazırlığı ve takibi; çocuğun yaş, sağlık, eğitim ve sosyal durumundaki değişikliklerin değerlendirilmesi.

Kişisel İlişki Düzenlemesi

TMK md. 182 kapsamında çocuk ile kendisine bırakılmadığı eş arasındaki kişisel ilişkinin sıklığı, süresi ve şeklinin belirlenmesi; bayram, yaz tatili ve özel günlere ilişkin düzenlemeler.

Velayetin Kaldırılması

TMK md. 348 uyarınca diğer önlemlerin sonuç vermediği durumlarda, ebeveynin bu görevi yerine getirememesi veya çocuğa karşı yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması nedeniyle velayetin kaldırılması davaları; çocuğun korunmasına yönelik tedbir kararı talepleri.

Yurtdışına Çıkış İzni

Çocuğa pasaport alınmasında kanuni temsilcinin muvafakati aranır (5682 sayılı Kanun md. 17/C); evlilik sürerken velayet ana ve babaya birlikte ait olduğundan anlaşmazlıkta mahkemeye başvurulması, uzun süreli yurtdışı oturum ve eğitim taleplerinin değerlendirilmesi.

Birlikte Velayet ve Lahey Sözleşmesi

Boşanma sonrası birlikte velayet talepleri ile Lahey Sözleşmesi kapsamında uluslararası çocuk kaçırma vakalarında çocuğun ülkesine iadesi başvurularının takibi.

Velayete dair temel hükümler

Velayet kavramı ve kapsamı (TMK md. 335-340)

Velayet, çocuk üzerinde anne ve babaya tanınan, çocuğun kişiliği, mal varlığı ve yasal temsili üzerinde kullanılabilen geniş kapsamlı bir haktır. TMK md. 335 uyarınca ergin olmayan çocuk, anne ve babasının velayeti altındadır. Bu hak, çocuğun bakımı, eğitimi, ahlaki ve fiziksel gelişimi, sağlığının korunması, yetiştirilmesi ve eğitiminin yönlendirilmesi gibi tüm yönlerini kapsar. Bu yönüyle konu, sadece “kim alır” sorusundan ibaret olmayıp, çocuğun yaşamının ana hatlarını şekillendiren bir hak-yükümlülük bütünüdür.

Velayetin vesayetten farkı önemlidir. Velayet, anne ve babaya çocuğun ergin olmasına kadar tanınan doğal bir haktır; vesayet ise ana babanın koruması dışında kalan küçükler veya kısıtlı yetişkinler için mahkemece atanan vasi yoluyla yürütülen bir koruma yoludur. Boşanma halinde bu hak kaldırılmaz; yalnız kullanımı eşlerden birine bırakılır. Velayet altında bulunmayan her küçük vesayet altına alınır (TMK md. 404); örneğin ana ve babanın ikisi de ölmüşse ya da her ikisinin yetkisi kaldırılmışsa çocuğa vasi atanır.

Boşanmada velayet (TMK md. 336)

TMK md. 336 uyarınca boşanma veya ayrılık halinde mahkeme, velayetin eşlerden birine verilmesine karar verir. Bu kararda belirleyici ölçüt, daha önce de vurgulandığı üzere çocuğun üstün yararıdır. Mahkeme bu değerlendirmeyi yaparken çeşitli unsurları bütünlük içinde ele alır: çocuğun yaşı, sağlık durumu, eğitim ihtiyaçları, anneye ve babaya bağlılığı, ebeveynlerin gelir düzeyleri, çalışma saatleri, sosyal çevreleri ve çocukla ilgilenme imkanları gibi unsurlar değerlendirilir.

Türk hukukunda cinsiyete dayalı bir kural bulunmaz. Yargıtay’ın yerleşik içtihadı küçük yaştaki çocukların annenin bakımına bırakılmasını sıklıkla kabul etmekle birlikte, bu durum mutlak bir kural değildir. Annenin çocukla ilgilenme imkanının bulunmadığı, sağlığının elvermediği veya çocuğun menfaatine aykırı bir yaşam sürdüğü durumlarda velayet babaya verilebilir. Aynı şekilde idrak çağındaki çocuğun görüşü alınır ve bu görüş kararda dikkate alınır. Mahkeme, gerektiğinde uzmanlardan (psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı) görüş alarak değerlendirmesini yapar.

Çocuğun üstün yararı ilkesi

Çocuğun üstün yararı, bu alanın temel taşıdır. Bu ilke; BM Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 3. maddesi ile Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası belgelerden kaynaklanır ve iç hukukta TMK md. 339 vd. ile somutlaşır. İlke uyarınca, çocuğa ilişkin alınan her kararda — ister velayet ister kişisel ilişki ister yurtdışı çıkışı olsun — çocuğun yararı, yetişkinlerin menfaatlerinin önünde tutulur.

Çocuğun üstün yararının somut olarak belirlenmesi çoklu unsurlu bir değerlendirme gerektirir. Yargıtay içtihatlarında ve uzman raporlarında dikkate alınan başlıca unsurlar şunlardır: çocuğun fiziksel, ruhsal ve duygusal ihtiyaçları; ebeveynlerin çocuğa yaklaşımı ve ona zaman ayırma imkanları; çocuğun yaş ve gelişim düzeyine uygun bir bakım imkanının varlığı; eğitim olanakları; çocuğun mevcut çevresi ve okul-arkadaş ilişkileri; ebeveynlerin ruhsal sağlığı ve madde bağımlılığının bulunmaması; çocuğun yaşına uygunsa kendi tercihi. Bu unsurlardan biri tek başına değil, hepsi birlikte değerlendirilir.

Birlikte velayet

Türk Medeni Kanunu boşanma sonrası birlikte velayeti açıkça düzenlemez; kural, çocuğun tek bir eşe bırakılmasıdır. Yargıtay, yabancı mahkemenin verdiği bu yöndeki kararı Türk kamu düzenine açıkça aykırı saymamıştır (2. HD, 04.12.2017, E. 2016/18674, K. 2017/13800). Anayasa Mahkemesi de 7 No.lu Ek Protokol’ün 5. maddesi ve Yargıtay içtihadı karşısında bu modelin mümkün olduğunu, çocuğun üstün yararına aykırı olmadıkça anayasal güvencelerle bağdaşabileceğini belirtmiş; ancak taraflar talep etmediği ve anne itiraz ettiği halde birlikte velayete hükmedilmesini aile hayatına saygı hakkının ihlali saymıştır (Hilal Erdaş, B. No: 2018/27658, 6/10/2021).

Bu model, çocuğa ilişkin önemli kararların (eğitim, sağlık, yurtdışı seyahat gibi) ebeveynler tarafından birlikte alınmasını öngörür. Çocuğun ikamet yeri, fiziksel bakımı ve günlük yaşam düzenlemeleri farklı şekillerde yapılabilir. Bu yolun başarılı olabilmesi için ebeveynler arasında kayda değer bir iletişim ve uzlaşma kapasitesi bulunması gerekir. Yüksek çatışma içeren boşanmalarda bu model kabul görmemekte, klasik tek ebeveynli yapı tercih edilmektedir.

Velayet değişikliği davası (TMK md. 183 ve 349)

Mahkemenin kararı, kesinleştikten sonra dahi koşulların değişmesi halinde tekrar gözden geçirilebilir. TMK md. 183 uyarınca ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olgular zorunlu kıldığında hakim, re’sen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır. Velayet sahibinin yeniden evlenmesi ise tek başına velayetin kaldırılmasını gerektirmez; çocuğun menfaati gerektirdiğinde velayet sahibi değiştirilebilir (TMK md. 349). Burada aranan temel koşul “durumun değişmesi”dir; aynı koşullar altında karar bir kez verildikten sonra tekrar tartışmaya açılamaz.

Değişiklik talebinin somut delillerle desteklenmesi gerekir. Çocuğun bakım ve eğitim koşullarının kötüleşmesi, çocuğun yanında kaldığı ebeveynin sağlık durumunda olumsuz değişiklik, çocuğa karşı şiddet veya ihmal, yeni doğan ihtiyaçlar gibi unsurlar değerlendirilir. Mahkeme, gerektiğinde sosyal inceleme yaptırır ve uzmanlardan görüş alır. Kötü niyetli, sırf rekabetten kaynaklı talepler kabul edilmez; çocuğun istikrarlı bir yaşam çevresi, değişiklik için yeterince güçlü bir gerekçe yoksa korunur.

Kişisel ilişki düzenlemesi (TMK md. 182)

Çocuğun yanında yaşamayan ebeveyn ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulması, hem ebeveynin doğal hakkı hem de çocuğun gelişimi için önemli bir gerekliliktir. TMK md. 182 uyarınca mahkeme, kişisel ilişkinin sıklığını, süresini ve şeklini çocuğun ihtiyaçlarına ve ebeveynlerin durumuna göre belirler. Düzenleme genellikle haftalık görüşme, hafta sonu, bayram tatilleri ve yaz tatili gibi farklı zaman dilimlerini içerir.

Kişisel ilişki kararları artık icra dairesince değil, Cumhuriyet başsavcılığının gözetimindeki adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğü aracılığıyla, uzman veya öğretmen eşliğinde yerine getirilir (5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu). Teslim emrine aykırı davranan veya kararın yerine getirilmesini engelleyen ebeveyn, bir ay içinde yapılacak şikayet üzerine üç günden on güne kadar disiplin hapsiyle cezalandırılabilir (md. 41/F).

Mahkeme, kişisel ilişkiye ilişkin gerekliliklere uyulmaması halinde velayetin değiştirilebileceğini kararında ihtar eder (TMK md. 182/2); ısrarla engelleyici davranış, değişiklik davasında da delil olarak kullanılabilir. Çocuğun yaşı arttıkça ve fikirleri belirginleştikçe kişisel ilişki düzenlemeleri çocuğun isteklerine göre revize edilebilir; bu konuda ek dava açılması mümkündür.

Velayetin kaldırılması (TMK md. 348)

TMK md. 348 uyarınca velayet, çocuğun korunmasına yönelik diğer önlemlerden sonuç alınamaması veya bunların baştan yetersiz görülmesi halinde kaldırılabilir. Bunun için ana ve babanın deneyimsizlik, hastalık, başka yerde bulunma veya benzeri sebeplerle bu görevi gereği gibi yerine getirememesi ya da çocuğa yeterli ilgi göstermemesi veya ona karşı yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması gerekir. Bu önlem aile hayatına ağır bir müdahale olduğundan istisnai niteliktedir.

Çocuğa yönelik şiddet, cinsel istismar, ihmal, ağır madde bağımlılığı, çocuğu suça itme gibi durumlar bu kapsamda değerlendirilir. Yetkisi kaldırılan ebeveyne, sebep ortadan kalktığında velayet geri verilebilir (TMK md. 351). Velayet ana ve babanın her ikisinden kaldırılırsa çocuğa vasi atanır; vasi, mahkeme tarafından çocuğun yararına uygun bir kişi olarak seçilir. Bu süreçte savcılık ve sosyal hizmet kurumları aktif rol oynar.

Velayet davalarında süreler ve aşamalar

Bu davaların önemli bir kısmı hak düşürücü süreye tabi değildir; çocuğun üstün yararı söz konusu olduğunda her zaman dava açılabilir. Ancak bazı uluslararası süreçlerde ve istinaf incelemesinde sıkı süreler uygulanır.

Velayet davalarında süreler ve koşullar: velayetin değiştirilmesi, kişisel ilişkinin düzenlenmesi ve velayetin kaldırılması süreye bağlı değildir; istinaf tebliğden itibaren iki hafta, Lahey Sözleşmesi kapsamında bir yıl içinde başlatılan süreçte derhal iade
Bu talepler süreye bağlı değildir; kanun yolu ve uluslararası iade aşamalarındaki süreler aşağıdaki tabloda ayrıntılıdır.
Durum / AşamaSüreDayanak
Velayet değişikliği davasıSüreye bağlı değildir; yeni olgular ortaya çıktığındaTMK 183, 349
Kişisel ilişki düzenlemesiSüreye bağlı değildir; ihtiyaca göreTMK 182, 323
Velayetin kaldırılması davasıÇocuğun ergin olmasına kadarTMK 348
Çocuğun görüşünün alınmasıİdrak çağında; sabit bir yaş yokturYargıtay içtihadı
Lahey Sözleşmesi kapsamında iade1 yıl içinde başlatılırsa derhal iade; sonrasında çocuğun yeni çevresine uyumu dikkate alınırLahey Söz. md. 12; 5717 SK
Pasaport ve yurt dışı çıkışKanuni temsilcinin muvafakati; çıkıştan önce5682 SK md. 17/C
Karara karşı istinafTebliğden itibaren 2 haftaHMK 345

Yukarıdaki süreler genel hükümlere ilişkin olup somut olayın özelliklerine göre farklılık gösterebilir. Sürelerin doğru hesaplanması ve uygulanması için somut dosyanın değerlendirilmesi gerekir.

Yargıtay’ın yerleşik içtihatları

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi ile Hukuk Genel Kurulu kararları, bu alandaki uygulamada yol gösterici niteliğe sahiptir. Aşağıdaki içtihat çizgileri, davaların değerlendirilmesinde dikkate alınan temel ilkeleri yansıtır:

Çocuğun üstün yararı temel ölçüt

Velayetin verilmesinde, değiştirilmesinde ve kişisel ilişkinin düzenlenmesinde belirleyici ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Bu yaklaşım, BM Çocuk Hakları Sözleşmesi md. 3 ile uluslararası standartlardan da kaynaklanır. Mahkeme; çocuğun yaş, sağlık ve eğitim ihtiyaçları, anne-babaya bağlılığı, ebeveynlerin yaşam koşulları ve çocukla ilgilenme imkanlarını bütün halinde değerlendirir; ebeveynlerin birbirine karşı duyguları veya menfaatleri belirleyici sayılmaz.

İdrak çağındaki çocuğun görüşünün alınması

Yargıtay, idrak çağındaki çocuğun velayet ve kişisel ilişki konusundaki görüşünün alınmasını arar ve bunun için sabit bir yaş belirlemez; örneğin 8 ve 12 yaşındaki çocukları idrak çağında saymıştır. 2. Hukuk Dairesine göre “Aslolan idrak çağında olan çocuğun görüşünü almak ve görüşüne gereken önemi vermektir. Ancak çocuğun üstün yararı gerektirdiği takdirde görüşünün aksine karar verilmesi de mümkündür.” (21.04.2025, E. 2024/5917, K. 2025/4008). Görüşün alınması sırasında çocuğun ebeveynlerinden uzak bir ortamda, uygun bir uzman gözetiminde ve serbest iradesini ifade edebileceği koşullarda dinlenmesi büyük önem taşır.

Velayet değişikliğinde “durumun değişmesi” şartı

TMK md. 183 ve 349 kapsamındaki değişiklik davasının kabul edilebilmesi için kararın kesinleşmesinden sonra koşulların değişmiş olması gerekir. Aynı durumlar altında konunun yeniden tartışmaya açılması içtihatlara göre kabul edilmez. Çocuğun yaşı, sağlığı, eğitimi, ebeveynlerin yaşam koşulları gibi unsurlardaki somut ve önemli değişiklikler aranır; küçük rahatsızlıklar veya ebeveynler arası rekabet yeterli sayılmaz.

Kişisel ilişki çocuğun ihtiyaçlarına göre düzenlenir

Kişisel ilişki kararları, klasik formüllerle değil çocuğun yaşı, gelişim düzeyi ve özel ihtiyaçlarına göre belirlenir. Yargıtay, küçük yaşlardaki çocuklar için kısa ve sık görüşmeleri; daha büyük çocuklar için uzun ve daha az sıklıkta görüşmeleri öne çıkarır. Çocuğun okul programı, sosyal aktiviteleri ve özel ihtiyaçları (sağlık, eğitim) düzenlemede dikkate alınır; ebeveynlerin sosyal yaşamlarına göre değil, çocuğun yararına göre yapılan düzenlemeler kabul görür.

Yukarıdaki ilkeler genel içtihat çizgisini yansıtmakta olup, somut olayın özelliklerine göre farklı yönde kararlar verilmesi mümkündür. Her dosya kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir.

Dava ve takip süreci

Ön Görüşme

Çocuğun yaşı, mevcut durumu, ailenin koşulları ve talep edilecek düzenlemenin değerlendirilmesi.

Belge ve Delil

Doğum belgesi, okul kayıtları, sağlık raporları, sosyal çevre belgeleri ve gerekli tanık beyanlarının hazırlanması.

Davanın Açılması

Aile Mahkemesinde dilekçenin sunulması; gerekiyorsa kişisel ilişki ve geçici velayet için tedbir talepleri.

Uzman Raporu

Psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacı raporlarının değerlendirilmesi; gerekirse çocuğun görüşünün alınması.

Karar ve Uygulama

Kararın verilmesi; kişisel ilişki düzenlemesinin takibi; uyulmaması halinde adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğü aracılığıyla yerine getirme.

Yetkili ve görevli mahkeme

İzmir’de velayet davalarında yetkili adliyeler: İzmir Adliyesi’ne bağlı dokuz ilçe (Balçova, Bayraklı, Bornova, Buca, Gaziemir, Güzelbahçe, Karabağlar, Konak, Narlıdere), Karşıyaka Adliyesi’ne bağlı Karşıyaka ve Çiğli, kendi adliyesi bulunan diğer ilçeler
İzmir’in 30 ilçesi ve bağlı oldukları adliyeler. Boşanmadan sonra açılan dava, talepte bulunanın veya ilgililerden birinin oturduğu ilçenin bağlı olduğu adliyede görülebilir; büromuzun bulunduğu Bayraklı, İzmir Adliyesi’ne bağlıdır.

Velayet, kişisel ilişki ve değişiklik davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemesidir (4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun md. 4). Aile Mahkemelerinin bulunmadığı yerlerde bu davalar Asliye Hukuk Mahkemesinin Aile Mahkemesi sıfatıyla baktığı dosyalarda görülür. Bu talepler boşanma davası içinde de ileri sürülebilir; bu durumda boşanma davasının görüldüğü Aile Mahkemesi, çocuğa ilişkin düzenleme hakkında da karar verir.

Yer yetkisi bakımından, talep boşanma davası içinde ileri sürülürse boşanma davasına bakan mahkeme karar verir. Boşanmadan sonra velayetin kaldırılması, eşlerden birinden alınıp diğerine verilmesi ve geri verilmesi çekişmesiz yargı işidir (HMK md. 382/2-b-13); bu işlerde talepte bulunanın veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir (HMK md. 384). Yargıtay da davacının bu davayı kendi oturduğu yer mahkemesinde açabileceğini kabul etmektedir (2. HD, 10.02.2016, E. 2016/970, K. 2016/2205).

İzmir’de yetkili yer Bayraklı, Karşıyaka, Bornova, Konak, Buca veya başka bir ilçe ise dava, o ilçenin bağlı olduğu Aile Mahkemesinde açılır. Balçova, Bayraklı, Bornova, Buca, Gaziemir, Güzelbahçe, Karabağlar, Konak ve Narlıdere ilçeleri bakımından İzmir Adliyesi, Karşıyaka ve Çiğli için Karşıyaka Adliyesi aile mahkemeleri yetkilidir (İzmir adliyeleri rehberi); ilk derece kararına karşı istinaf incelemesi İzmir Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde yürütülür. Lahey Sözleşmesi kapsamındaki uluslararası çocuk kaçırma vakalarında ise başvuru, Merkezi Makam olan Adalet Bakanlığı aracılığıyla yapılır; iade davası Merkezi Makam adına Cumhuriyet başsavcılığınca aile mahkemesinde açılır (5717 sayılı Kanun md. 7).

Velayet sürecinde merak edilenler

Aşağıdaki sorular, ilk görüşme öncesi sıkça karşılaşılan konulara genel cevap vermek amacıyla hazırlanmıştır. Somut dosyanız hakkında ayrıntılı değerlendirme için doğrudan iletişime geçebilirsiniz.

Türk hukukunda cinsiyete dayalı bir kural bulunmaz. Velayet, çocuğun üstün yararı esas alınarak verilir. Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre küçük yaştaki çocukların annenin bakımına bırakılması yaygındır; ancak bu durum mutlak bir kural değildir. Annenin çocukla ilgilenme imkanının bulunmadığı, sağlık koşullarının elvermediği veya çocuğun menfaatine aykırı bir yaşam sürdüğü durumlarda velayet babaya verilebilir. Mahkeme, ebeveynlerin ekonomik durumu, çalışma saatleri, sosyal çevreleri ve çocukla ilgilenebilme imkanlarını bütün halinde değerlendirir.
Evet. Yeni olgular zorunlu kıldığında hakim gerekli önlemleri alır (TMK md. 183); velayet kararı da koşulların önemli ölçüde değişmesi halinde değiştirilebilir. Velayet sahibinin yeniden evlenmesi tek başına yeterli değildir, çocuğun menfaati gerektirmelidir (TMK md. 349). Başka bir yere taşınma, sağlığın bozulması, çocuğun bakım koşullarının kötüleşmesi gibi haller değişiklik talebi için zemin oluşturabilir. Ancak aynı koşullar altında velayet bir kez verildikten sonra tekrar tartışmaya açılamaz; somut ve önemli değişikliklerin delillerle ortaya konması gerekir. Çocuğun istikrarlı bir yaşam çevresi, değişikliği gerektiren güçlü bir gerekçe yoksa korunur.
Evet. Yargıtay, idrak çağındaki çocuğun görüşünün velayet ve kişisel ilişki kararlarında alınmasını arar; bunun için sabit bir yaş yoktur. Çocuğun görüşü mahkemeyi bağlamamakla birlikte karara önemli ölçüde etki eder; çocuğun üstün yararı gerektirirse görüşünün aksine de karar verilebilir. Çocuk olabildiğince ebeveynlerinden uzak bir ortamda, uygun bir uzman gözetiminde ve serbest iradesini ifade edebileceği koşullarda dinlenir. Yaşı büyüdükçe çocuğun görüşünün ağırlığı da artar; ergenlik dönemindeki çocuğun isteği, çoğu zaman belirleyici unsur haline gelebilir.
Kanunda açık bir düzenleme bulunmamakla birlikte, Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları birlikte velayetin de mümkün olduğunu, çocuğun üstün yararına aykırı olmadıkça kabul etmektedir. Anayasa Mahkemesi ise taraflar talep etmediği ve anne itiraz ettiği bir dosyada birlikte velayete hükmedilmesini hak ihlali saymıştır. Bunun için ebeveynler arasında iletişim ve uzlaşma kapasitesinin yeterli olması, çocuğun birlikte velayetten zarar görmemesi ve uygulamanın imkan dahilinde bulunması aranır. Yüksek çatışma içeren boşanmalarda birlikte velayet kabul edilmemektedir.
Kişisel ilişki kararı uygulanmıyorsa kararın yerine getirilmesi için adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne başvurulur; görüşme uzman veya öğretmen eşliğinde sağlanır. Teslim emrine aykırı davranan veya kararın yerine getirilmesini engelleyen ebeveyn, bir ay içinde yapılacak şikayet üzerine disiplin hapsiyle cezalandırılabilir (5395 sayılı Kanun md. 41/F). Israrla engelleme, velayet değişikliği davasında delil olarak da kullanılabilir; mahkeme, çocuğun diğer ebeveyniyle ilişkisini engelleme tutumunu çocuğun yararına aykırı bulabilir. Kişisel ilişki düzenlemesinin yetersiz olduğu durumlarda yeni dava ile düzenlemenin değiştirilmesi de talep edilebilir.
Çocuğa pasaport alınmasında kanun, kanuni temsilcinin muvafakatini arar (5682 sayılı Pasaport Kanunu md. 17/C). Evlilik sürerken velayet ana ve babaya birlikte ait olduğundan iki ebeveyn de kanuni temsilcidir; boşanmadan sonra ise velayet kendisine bırakılan ebeveyn bu yetkiyi kullanır. Çocuğun yurt dışına yerleştirilmesi kişisel ilişkiyi fiilen ortadan kaldıracaksa, aile mahkemesinden kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi ve koşulları varsa velayetin değiştirilmesi istenebilir (TMK md. 183). Velayet hakkına sahip ebeveynin rızası olmadan çocuğun başka bir ülkeye götürülmesi veya orada alıkonulması ise Lahey Sözleşmesi kapsamında haksız götürme sayılır.
1980 tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine İlişkin Lahey Sözleşmesi, ebeveynlerden birinin çocuğu diğer ebeveynin onayı olmadan başka bir ülkeye götürmesi veya orada alıkoyması durumunda çocuğun ülkesine iadesini sağlayan uluslararası bir sözleşmedir. Türkiye sözleşmenin tarafıdır. Başvuru, Merkezi Makam olan Adalet Bakanlığı aracılığıyla yapılır; iade davası Merkezi Makam adına Cumhuriyet başsavcılığınca aile mahkemesinde açılır. Haksız götürme veya alıkoymanın üzerinden bir yıl geçmeden süreç başlatılırsa çocuğun derhal iadesine karar verilir; bir yıl geçtikten sonra da iade istenebilir, ancak çocuğun yeni çevresine uyum sağladığı ispatlanırsa iade reddedilebilir. Sözleşme on altı yaşını doldurmamış çocuklara uygulanır. Sözleşme kapsamındaki davalarda mahkeme, çocuğun mutad meskeni olan ülkeye iadesi konusunda hızlı karar verir; esas velayet uyuşmazlığı ise iade sonrası mutad mesken ülkesinde ele alınır.
Hayır. Velayet kendisine bırakılmayan ebeveynin çocukla kişisel ilişki kurma hakkı kanunla güvence altına alınmıştır (TMK md. 182 ve 323). Bu hak, ebeveynin doğal hakkı olduğu kadar çocuğun gelişimi için de gereklidir. Kişisel ilişkinin sıklığı ve şekli mahkeme tarafından belirlenir; haftalık görüşmeler, hafta sonu, bayram tatilleri ve yaz tatili düzenlemeleri yaygındır. Çocuğun yaşı büyüdükçe ve ihtiyaçları değiştikçe kişisel ilişki düzenlemesi yeniden değerlendirilebilir. Velayet sahibi olmamak, çocukla ilişkinin kesilmesi anlamına gelmez.

Süreciniz için ön değerlendirme

Çocuğun yaşı, mevcut yaşam koşulları ve ebeveynlerin durumuna ilişkin bilgileri paylaşmanız halinde dosyanızın ön değerlendirmesi yapılır. Çocuğun üstün yararı ve hak kaybının önlenmesi bakımından erken iletişim önerilir.

1593/1. Sokak No:51 Toki J6 Blok D:2, Adalet Mah., 35530 Bayraklı/İzmir
Çalışma saatleri: Pazartesi — Cuma · 09:00 — 18:00